Sanayici iller 9 ayrı kategoride gelişecek! Topyekûn kalkınmanın yol haritası

Ferit PARLAK

Türkiye’yi, lokal ve bölgesel dinamikleri kullanarak, re­fah seviyesi yüksek hale getir­meyi ve global rekabette daha faz­la kelam sahibi yapmayı amaçlayan ve 2028 yılına kadar topyekun kalkın­mayı hedefleyen “Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi”ne (BGUS) nazaran il­ler 9 başka kategoride kalkınmaya ön­cülük edecek.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ta­rafından hazırlanan “Bölgesel Ge­lişme 2024-2028 Ulusal Strateji­si”ne (2024-2028) nazaran, bölgelerin sosyoekonomik özellikleri, potan­siyelleri ve muhtaçlıkları belirlenerek, yere nazaran farklılaştırılmış poli­tikaların geliştirilmesi sağlanacak.

Bölgesel gelişme maksatlarının belirlenmesi ve bunlara ulaşılma­sı için paydaşlar bir ortaya getirile­cek, paydaşlık ve işbirliği tesis ve teş­vik edilecek, çok seviyeli yönetişim yapısı oluşturulacak. Sürdürülebilir kalkınma hedefleri dikkate alınacak, bölgelerin şoklara hazırlık ve dayan­ma yeteneğinin güçlendirilerek de­ğişen şartlara ahenk sağlaması ve tıpkı vakitte temel fonksiyonlarını sür­dürebilmesi sağlanacak. Ayrıyeten kü­resel ve ulusal fırsat ile tehditler çer­çevesinde yerleşimlerin güçlü ve zayıf taraflarının belirlenmesiyle uy­gulama müddetini de dikkate alarak stratejik öncelikler belirlenecek.

Fırsat ve tehditler dikkate alınacak…

2024-2028 BGUS vizyonu, küre­sel gelişmelerin getirdiği fırsat ve tehditler ile yapılan ayrıntılı mekan­sal tahliller çerçevesinde, bölgele­rin sahip olduğu gelişme potansi­yelleri dikkate alınarak, ulusal kal­kınma sürecinin bölgesel gelişme siyaseti önceliklerine hizmet ede­cek biçimde belirlendi.

Buna nazaran, kelam konusu devir için belirlenen bölgesel gelişme vizyonu global entegrasyon, rekabetçilik, yakınsama ve afet sonrası ihya ol­mak üzere 4 gelişme boyutunu içeri­yor. Yerelden ulusala, ulusaldan kü­resele temel yaklaşımıyla bir taraf­tan bölgelerin sahip oldukları içsel potansiyellerin tamamlayıcılık ve öğrenme odağıyla oluşturacağı si­nerjiyle ülke içi gelişmişlik farkları­nı azaltarak, başka taraftan da küre­sel seviyede kelam sahibi bölgelerin sa­yısını artırarak, Türkiye’nin ulusal kalkınma sürecini hızlandırmak ve güçlendirmek hedefleniyor.

Stratejinin temel emelleri ara­sında, bölgelerin global ekonomik entegrasyonunun güçlendirilmesi, bölgelerin rekabet edebilirlikleri­nin artırılması, bölgeler ortası eko­nomik, toplumsal yakınsamanın sağ­lanması, afet sonrası ekonomik ve toplumsal toparlanmanın gerçekleşti­rilmesi yer alıyor.

BGUS’un dört stratejik amacı

Dört gelişme boyutu halinde özetlenmiş, bu gelişme boyutları al­tında mekânsal hedefler ve strateji­ler belirlendi. Global entegrasyon boyutuna ait mekânsal maksatlar; “İstanbul’un global merkez niteli­ğinin artırılması” ve “potansiyel kü­resel vilayetlerin global rekabet güçle­rinin artırılması” olarak belirlendi.

Bu mekânsal emeller altında; İstan­bul’un teknoloji odaklı uluslarara­sı bir girişimcilik ve üretim merkezi haline getirilmesi, kreatif endüstri­ler alanında üretim faaliyetlerinin artırılması, memleketler arası firmalar ve nitelikli iş gücü için global cazibe­sinin artırılması, afetlere karşı daya­nıklılığının artırılması ve ulusal ve memleketler arası ulaşım irtibatlarının güçlendirilmesi; potansiyel küre­sel vilayetlerde bu vilayetlerin yüksek teknoloji üretim ve ihracat merkezleri olarak pozisyonlandırılması, ihracat için lo­jistik merkez rollerinin güçlendiril­mesi, marka kent rollerinin güçlen­dirilmesi ve sanayi üretim merkezi rollerinin rekabetçi vilayetlere yaygınlaş­tırılması stratejileri geliştirildi.

Rekabetçilik boyutuna ait mekânsal hedefler; “rekabetçi ille­rin orta-yüksek ve yüksek teknoloji­li üretim ve ihracatının artırılması”, “potansiyel rekabetçi üretim yapı­larının teknoloji odaklı dönüşümü­nün hızlandırılması” ve “rekabet nüvesi vilayetlerde ekonomik faaliyetle­rin çeşitlendirilmesi ve katma değe­rin yükseltilmesi” olarak belirlendi.

Bu mekânsal hedefler altında; re­kabetçi vilayetlerde orta-yüksek ve yük­sek teknolojili üretimin destek­lenmesi, bu vilayetlerin ulusal ve ulus­lararası ulaşım irtibatlarının güçlendirilmesi, nitelikli iş gücü­nü çekecek toplumsal ve teknik altya­pı yatırımlarının desteklenmesi ve tarımda yenilikçi uygulamala­rın yaygınlaştırılması; potansiyel rekabetçi vilayetlerde mevcut sektör­lerde üretim hacmi ve üretimde katma bedel artışının sağlanma­sı, üretimde dönüşümü sağlamaya yönelik gelişme potansiyeli taşıyan orta-yüksek teknolojili kesimlerin desteklenmesi ve bu vilayetlerin çevre­lerindeki daha gelişmiş vilayetlerle fonk­siyonel alakalarının güçlendirilme­si; rekabet nüvesi vilayetlerde ise ima­lat sanayiinde teknoloji düzeyinin yükseltilmesi, vilayetlerin ekonomileri­nin çeşitlendirilmesi ve bu vilayetlerin değerli merkezlere erişiminin artı­rılması stratejileri geliştirildi.

Eğitim, lojistik, ulaşım ve tarım önceliklendirilecek

Yakınsama boyutuna ait mekânsal hedefler; “bölgesel mer­kezlerin ekonomik ve toplumsal taraftan gelişmesiyle nispeten az gelişmiş bölgelerin kalkınmasının sağlanma­sı”, “gelişen mahallî iktisat vilayetlerinde mahallî potansiyellere dayalı sosyoe­konomik canlılığın sağlanması” ve “öncelikli dönüşüm vilayetlerinin sosyo­ekonomik gelişmişlik açısından ülke ortalamasına yakınsamasının sağ­lanması” biçiminde tespit edildi.

Bu mekânsal hedefler altın­da; bölgesel merkezlerde sektörel odaklanma ve yığılma ekonomileri perspektifiyle kent ekonomilerinin güçlendirilmesi, mavi büyüme po­tansiyelinin kıymetlendirilmesi, ta­rımsal yatırımların gençler için ca­zip hale getirilmesi, kentsel hizmet sunma kapasitelerinin geliştiril­mesi ve ulaşım-lojistik bağlantıla­rının güçlendirilmesi; gelişen mahallî ekonomilerde tarım, hayvancılık ve madencilik faaliyetlerinde verim­lilik ve katma bedelin artırılması, doğal, tarihi ve kültürel bedellerin vilayet iktisadına katkısının artırılma­sı, bu vilayetlerin gelişmiş merkezlerle ulaşım ilişkilerinin güçlendi­rilmesi; öncelikli dönüşüm illerin­de ise kırsal iktisatların gelişti­rilmesi, yer altı kaynaklarının işle­nerek sanayiye kazandırılması, kırsal-kentsel iktisatların en­tegrasyonunun sağlanması, turizm kesiminin vilayetlerin sosyoekonomik gelişmeye katkısının artırılması, hudut ötesi iş birliklerinin geliştiril­mesi ve vilayetlerin değerli merkezler­le kontakların güçlendirilmesine yönelik stratejiler belirlenmiştir.

Afet sonrası ihya boyutuna ait temel mekânsal hedef; “afet sonra­sı ihya vilayetlerinde ekonomik ve toplumsal güzelleşmenin sağlanması” olarak be­lirlendi. Bu çerçevede; fizikî, eko­nomik, toplumsal ve kurumsal güzelleşme başlıklarında stratejiler geliştirildi.

2024-2028 devri bölgesel geliş­menin güçlendirilmesi için ortaya konulan mekânsal maksat ve strate­jilerin yanı sıra bölgesel gelişmenin çok bölümlü yapısı gereği tematik maksatlar ve stratejiler de belirlendi.

Kentsel gelişme, kırsal kalkınma, toplumsal gelişme, turizm, sanayi-lo­jistik, yeşil büyüme, girişimcilik, ARGE ve yenilikçilik ile dijitalleş­me temalarında tematik maksatlar ve stratejiler geliştirildi.

Girişimcilik hünerlerinin ‘çocuk yaşta’ artırılması hedefleniyor

Finansman imkânlarının kolaylaştırılması ve çeşitlendirilmesi, toplumda girişimcilik kültürünün erken yaşlarda oluşturulması ve girişimcilik hünerlerinin geliştirilmesi, erken kademe teşebbüslerin desteklenmesi, girişimcilik dayanaklarının tamamlayıcılığı ve bilinirliğinin artırılmasına yönelik stratejiler belirlendi.

Ulusal ve bölgesel kalkınmada bir başka itici güç olan “AR-GE ve yenilikçilik” temasına ait “AR-GE ve yenilik ekosisteminin güçlendirilmesi” tematik gayesi belirlenerek, bölgelere nazaran özelleşmiş siyasetler geliştirildi. 2024- 2028 BGUS kapsamında belirlenen öbür tematik gaye global mega trendlerden biri olan “dijitalleşme” temasına ait olup “kapsayıcı dijital dönüşümün gerçekleştirilmesi” olarak belirlendi.

Yeşil dönüşüm de bu stratejide

“Yeşil büyüme” temasına da yer verildi ve “iklim değişikliğiyle gayret çerçevesinde yeşil büyümenin sağlanması” tematik gaye olarak belirlendi. Bu kapsamda; iklim değişikliyle gayret, kaynak verimliliği, yeşil dönüşüm, yeşil işler, yeşil girişimcilik ve yeşil finansman imkanlarına ait stratejiler geliştirilmiştir. Bölgelerin içsel potansiyellerinin değerlendirilmesini sağlayarak bölgesel gelişmenin itici gücü olan “girişimcilik” temasında belirlenen tematik emel “girişimcilik kültürünün ve niteliğinin artırılması” olarak belirlendi.

Lojistik maliyetlerine öncelik

Bölgelerin sürdürülebilir büyümesinin sağlanmasında değerli bir faktör olan imalat sanayii, 2024-2028 BGUS kapsamında “sanayi ve lojistik” temasları çerçevesinde ele alınmış, “imalat sanayiinin dönüşümü, lojistik ilişkileri güçlendirilmiş planlı sanayi alanlarının arttırılması ve endüstrinin rekabet gücünün geliştirilmesi” tematik maksadı belirlendi. Bu kapsamda, imalat sanayiinin teknoloji ve ihracat odaklı dönüşümü, sanayi alanlarının verimli kullanılarak artırılması ve lojistik irtibatlarının güçlendirilmesine yönelik stratejiler geliştirildi.