Makine ihracatı ‘miktar bazında’ düşerken ‘Suriye’ umut oldu

Ferit PARLAK

Makine İhracatçıları Birli­ği (MAİB) makine ima­lat sanayi konsolide ve­rilerine nazaran, yılın birinci 11 ayında Türkiye’nin hür bölgeler dâhil toplam makine ihracatı 25.8 mil­yar dolarla geçtiğimiz yılın tıpkı periyoduna nazaran gerilerken, Suri­ye’nin yine yapılanma olasılı­ğının güçlenmesiyle umutlandı.

Egemenlik hengameleri, korumacı­lık ve rekabet gücü kaybı üçgenin­deki gelişmiş iktisatların öte­sindeki değişimlere dikkat çeken Makine İhracatçıları Birliği Baş­kanı Kutlu Karavelioğlu, Suriye gündemine değindi. Karavelioğlu, “Suriye başarır da istikrarlı bir de­mokrasiye kavuşursa, çabucak aka­binde başlayacak imar, iskân ve sanayileşme süreçlerinin maki­ne dalı özelinde hangi hizmet, konfor ya da üretim gereçlerini ön­celiklendireceğini kestirmek güç değil” dedi.

“400 milyar dolar kaldıraç tesiri yaratır…”

Karavelioğlu, “BM’nin Suri­ye’nin tekrar imarı için 400 mil­yar dolar gerektiğini açıklaması ve eskisinden âlâ olacağına yönelik algı bile demir-çelik, çimento üzere inşaat materyalleri üreticileri için muazzam bir kaldıraç tesiri sağla­dı” diye konuştu.

Türkiye’nin bilhassa zelzele sonrası periyotta çok geliştirdi­ği iş ve inşaat makineleri sektö­rünün, Suriye’de alana en süratli girenlerden biri olacağına vurgu yapan Karavelioğlu, “Bazıları yok olmuş birçok faaliyet biçiminin ve hafif endüstrinin tekrar doğu­şu için gerekli makine muhtaçlıkları, hibeler de dahil olmak üzere bir­çok ülke ve kurum tarafından fon­lanacaktır.

Fakat biz toplumsal enteg­rasyon, tarihi bağlar ve yakın kom­şuluk ilgilerimizin dalımıza fırsattan çok, sorumluluk getirdi­ğine inanıyoruz. Spekülasyon için bile erken olmakla birlikte, bugün dış ticaretinin üçte ikisini Türki­ye ile yapar halde olan Suriye’nin rakiplerimiz için de Irak ve Rus­ya kadar kıymetli bir alıcı olacağı­nı düşünmek, Türk makinelerinin komşu coğrafyalardaki doğal üs­tünlüğünü orada da hayata geçir­menin prosedürlerini kurgulamak gerekir” halinde konuştu.

“Şimdiden kurgulamak gerekiyor”

Türkiye’nin zelzele sonrası sü­reçte daha da gelişen iş ve inşa­at makineleri bölümünün, Suri­ye’nin yine inşasında mevcut bütün imkânlarıyla alanda olaca­ğını belirten Makine İhracatçıları Birliği Lideri Kutlu Karavelioğ­lu, “Bazıları yok olmuş birçok faa­liyet biçiminin ve hafif endüstrinin yine doğuşu için gerekli maki­ne gereksinimleri, hibeler de dahil ol­mak üzere birçok ülke ve kurum ta­rafından fonlanacaktır. Suriye’nin, rakiplerimiz için de Irak ve Rus­ya kadar değerli bir alıcı olacağı­nı düşünmek, Türk makinelerinin komşu coğrafyalardaki doğal üs­tünlüğünü orada da hayata geçir­menin usullerini kurgulamak gerekir” dedi.

Fas, İtalya ve Mısır’a ihracatta rekor…

İhracat ünite fiyatlarının 7.7 do­lara kadar yükseldiği kasım ayın­da, birinci yirmi pazarımızdaki en bü­yük artışlar yüzde 47.4 ile Fas’ta, yüzde 23,3 ile İtalya’da ve yüzde 22,2 ile Mısır’da sağlandı. Birinci üç büyük pazarı oluşturan Almanya, Rusya ve ABD’de kg başına orta­lama ünite ihraç fiyatları 10,3 ila 12,9 dolar ortasında değişti.

TÜİK bilgilerine nazaran; ekonomik bölgeler içinde en yüksek artışın yüzde 17,5 ile NAFTA ve yüzde 9,1 ile MERCOSUR’da sağlandığı birinci 10 ay sonunda, en büyük kayıp yüz­de 22,8 ile ASEAN’da ortaya çıktı.

İthalat daha fazla fikir, açık geriledi…

Yıllıklandırılmış makine ithala­tının yüzde 2.6 düşmesiyle makine dış ticaret açığı 15,9 milyar dolara geriledi.10 ayda ithalatı yüzde 21,4 gerileyen traktörler ve tarım maki­neleri ihracat fazlası veren sektör­ler ortasına katılırken, ithalatı yüz­de 15 artan klima ve sistemleri açık vermeye başladı.

“Avrupa endüstriyel trend eğilimlerinde güç kaybediyor”

İki yıldır süren Ukrayna-Rusya savaşının yanında, Orta Doğu’da artan tansiyonların ve Çin-Tayvan üzere potansiyel tehditlerin gölge­sinde ticaret alanındaki yeni kü­resel denklemi kıymetlendiren Lider Kutlu Karavelioğlu, “Je­opolitik istikrarı alt üst eden bu belirsizlik devrinde, hiçbir ge­leneksel kurum ve kurala bağ­lı kalmayacağını beyan eden bir idare anlayışının başa geldiği ABD rakip olarak gördüğü herkes­le gayret etmeye hazırlanıyor.

Okyanusun diğer yakasındaki Av­rupa Birliği ise gerek güç politi­kaları gerekse bürokrasinin regü­lasyon ve direktif yanlısı tavrı nedeniyle bütçe disiplininden da­ha da uzaklaşmış görünüyor” dedi.

Karavelioğlu, “Sektörel zirve ör­gütleri sıklıkla kurallara bağlı re­kabet periyodunun sonuna gelin­diğini lakin AB’nin buna hazırlan­makta geç kaldığını vurguluyorlar. AB için bu durumu derinleştiren bir öge da yeşil dönüşüm süreci nedeniyle fosil güçten yoksun kalmaları ve süratle azalan doğalgaz rezervlerinin yeni bir güç krizi başlatma ihtimali… Yüksek üre­tim maliyetleri nedeniyle Avru­pa’daki birçok fabrikanın üretimi­ni kısmak zorunda kalma ihtimali artıyor.

Avrupa’da 2,8 trilyon euro ciro ve 11,7 milyon istihdamı tem­sil eden ORGALIM makine sek­törünün 2024 kayıplarının ciroda yüzde 5,3’e, yatırımda yüzde 3,9’a, istihdamda yüzde 1’e varacağını açıkladı. Gerilemenin süreceğini belirtirken, 2025’le birlikte üst üs­te 3 yıl daralmış olacak olan sektör­deki temel sorunu, AB’nin rekabet­çiliğinin erimeye devam etmesine bağladı.”

Almanya’daki gerileme…

Bu bocalamanın ağır bir sana­yisizleşme derdini beraberinde getirdiğine dikkat çeken Karave­lioğlu, “Yükselen tehdit algısı Al­man federal hükumetlerini büyük işletmelere süreksiz müddetle ortak ol­maya dahi ikna etmiş görünüyor. Makine ihracatımız içinde belir­leyici hisseye sahip olan Almanya’da endüstriyel üretim gerilemesi son 2 yılda yüzde 8,3 seviyesinde ger­çekleşti. Almanya ve Fransa’daki siyasi belirsizlik, bu ülkelerin en­düstriyel trend eğilimlerindeki güç kaybı ve eurodaki düşüş bir sü­re daha devam edebilir.

Avrupa’da­ki ihracat iklimi endeksini geriye götüren bu süreç, makine üzere yük­sek teknoloji sınıfına sahip sektör­ler için önemli bir sorun üzere görün­mekle birlikte, sanayinin çeper ülkelere yayılmasını hızlandırabi­lecek bir gelişmedir” dedi.

“Yatırım iştahı kesilecek”

Yurt içinde endüstricinin minimum fiyat görüşmelerine ve Aralık’ta başlaması olası faiz indirim döngüsüne odaklandığını belir­ten Karavelioğlu, para politikası­nın 2025 yılı beklentilerine etkisi­ne de değinerek, “18 çeyrek sonra negatif bölgeye geçen makine teç­hizat yatırımlarındaki küçülme, üçüncü çeyrekte yüzde 8.6 oldu.

2024 yılını, üretimde yüzde 8 civa­rında bir gerileme ile kapatacağız. İhracatımız geçen seneye çok ya­kın bir bedelle 28 milyar dolar ci­varında kapanırken ithalata karşı bir ölçü taban kazanmış olaca­ğız.

Mal ve hizmet tüketimindeki artışın enflasyonun temel sebep­lerinden biri olduğuna dair datalar, iktisatta üretici bölümler aley­hine asimetrik bir istikrar oluştu­ğunu gösteriyor. Bu süreç imalat­çıların mali gevşeme tarafındaki beklentilerini artırsa da piyasada finansman maliyetlerinin bir sü­re daha yüksek gideceği, bunun da yatırım iştahını keserek iç piyasa­daki sakinliği bir mühlet daha gö­türeceği görüşü hâkim” dedi.

Makinede dış ticaret açığı 15,9 milyar dolara geriledi

Makine imalat sanayi konsolide bilgilerine nazaran yılın 11 ayı sonunda Türkiye’nin hür bölgeler dâhil toplam makine ihracatı geçen yılla tıpkı düzeyde 25.8 milyar dolar olarak gerçekleşti. Kasım’da 2.3 milyar dolar makine ihraç eden dalın ihracatı, aylık bazda yüzde 3.7 geriledi. 11 aylık devirde ihracatı tonaj olarak azalan makineciler, kg başına ortalama ihraç fiyatlarındaki yüzde 4’lük artışla geçen yılın tıpkı devrindeki sayıları yakaladı. Yıllıklandırılmış makine ithalatının yüzde 2.6 düşmesiyle makine dış ticaret açığı 15,9 milyar dolara geriledi.

Bölgesel ve sektörel taban fiyatı tartışmalıyız…

Asgari fiyat tartışmalarını değerlendiren Makine İhracatçıları Birliği Lideri Kutlu Karavelioğlu, “Açıklanacak oran, iş ve çalışma barışının korunması açısından büyük ehemmiyete sahip. OECD datalarına nazaran ihracatta yerli katma paha oranı Alman rakipleriyle birebir düzeyde bulunan ve yüzde 76’lık bu yüksek orana bilgi ve teknoloji ağır rekabet altında, uzmanlaşmış takımları ile ulaşan kesimimiz, süreci en âlâ yönetmesi gereken ve yönetecek aktörlerden biri olacaktır.

Ancak bir nevi genel gösterge olarak algılanan minimum fiyat artırımı, hâlihazırda çok üzerinde fiyatlarla istihdamını koruyan bizim üzere kesimlerde dahi fonksiyonunun çok ötesinde bir tesir yaratmaktadır. Bölgesel ve sektörel farkların arttığı, kayıt dışılığın dünya genelinde yaygınlaştığı bir devirde, seyyanen uygulanacağı ümidi ya da beklentisi hâkim tek bir oran belirlemenin ıstıraplarını da tartışmalıyız” diye konuştu.