Nurdoğan ARSLAN ERGÜN
Global iktisatta yaşanan daralmadan en fazla etkilenen bölümlerden biri de dokuma ve hammaddeleri oldu. Derinleşen ekonomik krizin tesiriyle resesyona giren Avrupa pazarında yüzde 17.6’lık kayıp yaşayan dalın 2023 yılı toplam ihracat kaybı ise yüzde 10. 6 Şubat zelzeleleri ve artan maliyet ve finans yükünden kaynaklı üretimde de aksaklıklar yaşanan bölümde, işletmeler mevcut üretim kapasitelerini koruyup yaşanan kan kaybını en az hasarla atlatmayı amaçlıyor. Bir yandan da Uzak Doğu ülkelerinin bakısıyla karşı karşıya kalan dal, bu yıl yeni yatırım yerine mevcudu koruyup markalaşmaya odaklanacak.
Tekstil kesiminde derinleşen krizi ve krizi atlatmanın yollarını bölümün üst örgütü İstanbul Dokuma ve Hammadde İhracatçı Birlikleri (İTHİB) Lideri Ahmet Öksüz, DÜNYA’ya anlattı: Dokumacılık ve hazır giysi bölümlerinin Türkiye’nin üretim ve ihracat gücü olduğunu söyleyen Ahmet Öksüz, “Bir muvaffakiyet varsa bu dokuma ve hazır giysinin entegre çalışmasından geliyor” dedi.
Bu yapının ithalatla bozulmaması gerektiğini vurgulayan Öksüz, “Türkiye ucuz bir ülke değil, güçlü bir dokumacılık altyapısı olmasa konfeksiyona siparişler gelmez. Konfeksiyon dalı sayesinde dokuma dalı büyüdü. Dokumacılık altyapısı sayesinde de konfeksiyon büyüdü” dedi. Her iki kesimin de markalı üretime yönelerek markalı ihracatı artırması gerektiğini lisana getiren Öksüz, “Zara, Inditeks üzere markalar işine gelirse bize sipariş veriyor.
Bizim markalarımızın biraz ulusal düşünüp bir yerde mal 3-5 dolar daha ucuz diye ithalata yönelmemesi lazım. Çok önemli bir iç piyasamız var. Hazır giyimcinin iç piyasada bulamayacağı eser yok denecek kadar az. İçeride üretmek için gayret göstermeleri lazım. Maalesef koca koca markalar biraz daha ucuz diye ithalata yöneliyor. Üretim ekosistemini korumazsak oyunu kaybederiz” vurgusu yaptı.
“Ek vergi yetmiyor DİR ile kapılar açılıyor”
Döviz kurunun enflasyon paralelinde artmadığı için ithalatın daha cazip hale geldiğini söyleyen Ahmet Öksüz, şunları söyledi: “Özellikle Türkiye’de kâfi üretimi olan eserlerin ithalatını frenlemek gerekiyor. Bu mevzuda Ticaret Bakanlığı adımlar atıyor fakat kâfi değil.
Ek vergiler artırılıyor fakat bu sefer de eser sıfır vergiyle Dahilde Süreç Rejimi (DİR) kapsamında içeri giriyor. Birtakım bölümlerde ‘ek vergi gelirse fiyatlar artar’ korkusu oluşuyor. Meğer tam aksisi ek vergi olmaması fiyatları düşürmüyor yalnızca içerde haksız rekabeti artırıyor. Esasen şu anda ipliğin üçte ikisi sıfır vergiyle geliyor.”
Kriz periyotlarının tedarikçisiyiz”
Ekosistemin korunmaması durumunda en ufak bir krizde zincirin bozulacağını söyleyen Öksüz, şunları anlattı: “Pandemide maske üretiminde bunu yaşadık. Talep geldiğinde şayet iplik üretim kapasitesi olmasaydı, hiçbir tesisi çalıştıramazdık.
O süreçte Özbekistan tam ihracatını Çin’e yönlendirip bize iplik satmadı. Zira daha yakın, daha cazip bir pazar. Bugün iplik, kumaş ve konfeksiyonumuza gözümüz üzere bakmamız lazım. Bu kesimlerden bir çıkarsak tekrardan girmek çok güç olur.”
“Marka satın alma fırsatlarına bakmalıyız”
Her iki bölümün de dünya pazarında güçlenmesinin olmazsa olmazını ‘marka’ olarak yorumlayan Öksüz, “Bir yerlere geldik fakat daha alacak çok yolumuz var. Türk markalarını güçlendirmemiz lazım ancak bir yandan da fırsatları kollamalıyız” dedi.
Bu manada Avrupa ya da öteki bir bölgeden marka satın alınabileceğini tabir eden Öksüz, “Bu hususta Çin, Hindistan üzere ülkeler bizden daha ilerideler. Dokumada bakıyoruz Çin, bir İtalyan markasını almış. Bizim de fırsatları kaçırmamız gerekiyor. Firmalarımız artık private label üretimden uzaklaşmalı” sözlerini kullandı. Özbekistan üzere ülkelerin de artık pamuk ihracatından uzaklaştığına dikkat çeken Öksüz’e nazaran, Türkiye artık ‘ucuz ülke’ olmayacak. Bu nedenle de gaye koyup marka ihraç etmek gerekiyor.
“Üretim için ek dayanak gereken bir yıldayız”
Tekstil dalının 2023’e kadar ihracatta rekorlar açıklayarak geldiğini söyleyen Ahmet Öksüz, geçen yıl ise ihracatta yaşanan yüzde 10’luk kayba dikkat çekti. Dünya pazarlarında yaşanan yüzde 20’lik küçülmeden dalın de hissesini aldığını söyleyen Öksüz, “Bizi sevindiren nokta ise Avrupa ve Amerika’daki pazar hissemizi koruduk.
Avrupa’da yüzde 15.2 olan pazar hissemiz yüzde 15, Amerika’da ise yüzde 2.8’den yüzde 2.9’a çıktı. Teselliyi biraz burada bulduk” dedi. Personellik fiyatlarındaki artışla bir arada üretim maliyetlerindeki yüksekliğe dikkat çeken Öksüz, “Emek ağır bir bölüm olduğumuz için minimum fiyat artırımları biz direkt etkiliyor.
Aslında bizim en büyük gücümüz de bu; üretim gücü. Bunu muhafazamız lazım” vurgusu yaptı. Maliyetlerin 2024 yılında da artmaya devam ettiğini belirten Öksüz, “Daha fazla kayıp vermeden bu süreci rahat atlatabilmemiz için döviz kurlarında üst hakikat bir hareket gerekiyor. Zira Türkiye artık üretim açısından ucuz bir ülke değil. İhracatta rekabet edebilmek için elimizi güçlendirmek zorundayız. Bu yıl endüstriye ek takviyelerin verilmesi gereken bir yıldayız” diye konuştu.
“Bu yıl dokumacılık yatırımı yapılmayacak”
Tekstilde 2021 ve 2022’nin birinci yarısının talebin yüksek yaşandığı bir periyot olduğunu söyleyen Öksüz, “Kâr marjları da düzgün olunca o periyotta çok yatırım yapıldı. Bunların büyük bir kısmı şu anda kuruldu, bir kısmı hâlâ kuruluyor. Zira talep çok olduğu için makinelerin termin mühletleri 2 yıla dayanmıştı. Onun için hâlâ montajı devam eden makineler var. Biraz sıkıntı bir periyotta bu firmalar yatırımlarını tamamladı. Bu yıl yeni yatırımlar olmayacak” dedi.
100 binin üzerinde istihdam kaybı
Tekstil ve hazır giysi dalında yaşanan eza nedeniyle istihdamda kayıplar yaşandığını anlatan Ahmet Öksüz, “Tekstil ve hazır giysi toplamında istihdam kaybımız 100 bini aştı. Bugün istihdamımız 1.1 milyon şahsa düştü. Dokumada şu an istihdamımız 482 bin kişi” bilgisini verdi. Öksüz, öte yandan dokuma üretiminin merkezi olan zelzele bölgesinde istihdam sorunu yaşandığına işaret ederek, “Talep olmadığı için şu anda açığı çok hissetmiyoruz ancak talep olsa bile üretecek emekçi yok” biçiminde konuştu.
