Nurdoğan A. ERGÜN
Yaşanan talep daralmasının da tesiriyle piyasalarda artan nakit sıkışıklığı karşısında, başta ihracatçılar olmak üzere işletmeler kendi tahlilini bulmaya çalışıyor.
Türkiye, yüksek enflasyon ortamından ‘kararlı’ bir ekonomik programla çıkmaya çalışırken, iç ve dış pazarda talebin daralmasına bir de krediye erişimin ‘pahalı’ olması eklenince, piyasadan alacak tahsilatları S.O.S vermeye başladı. Konkordato ve iflasların arttığı süreci ‘en az’ hasarla atlatarak ayakta kalmaya çalışan firmalar ise zararına da olsa alacaklarını tehsil etme tahlilleri geliştiriyor.
Kimi işletmeler, iade mal alımlarına başlarken, bazıları da mal kırdırma, spotta mal bozdurma üzere yöntemlere başvuruyor. Borcunu ödeyemeyen firmaların aldığı malları iade etmeye başladığını lisana getiren İstanbul Demir ve Demir Dışı Metaller İhracatçıları Birliği (İDDMİB) Yönetim Kurulu Başkanı Çetin Tecdelioğlu, “Paramızı kurtarmak için yapacak bir şey yok” diyerek yaşanan sancılı sürece dikkat çekti. “Mahkemeyle, karşılıksız çekle uğraşacağımıza malı alır başkasına satarız. Malımız bir kıymet olarak elimizde kalsın istiyoruz” diyen Tecdelioğlu, en azından birbirine güvenenler ortasında bir dinamik oluşturmaya çalıştıklarını söyledi.
100 TL’lik mal 60 TL’ye bozduruluyor
Diğer yandan spot piyasası oluşmaya başladığına işaret eden Tecdelioğlu’nun açıklamalarına nazaran, nakit yahut kredi bulamayan firma, malını spotta bozduruyor. Yani bankadan yüzde 50 faizle kredi kullanmak yerine elindeki 100 TL’lik malı 60-70 TL’ye bozduruyor.
Tecdelioğlu, “Bu sefer mal bozdurma, spot işi gayresmi ticareti ortaya çıkartıyor. Yani biraz da açık hesap dönüyor. Yani ister istemez bir spot piyasası ve ona bağlı gayresmi bir ticaret oluşmaya başladı” açıklaması yaptı. Endüstricinin bir halde işini döndürmek zorunda olduğunu vurgulayan Çetin Tecdelioğlu, ödenecek çeklere ve işçilik fiyatlarına işaret etti.
Maliyetin çok altında mal satışları yapılıyor
İnsanların mecburî kira, gıda, sıhhat ve ulaşım dışındaki harcamalarını en aza indirdiğini söyleyen Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Başkanı Mesut Öksüz, “2024’ün son çeyreğinden itibaren düzelmeye başlanılması beklenen ekonomiyi dört gözle bekler hale geldiler.
Bu periyotta de herkes ayağını yorganına nazaran uzatmaya başladı” dedi. Kredi kartlarına taksit uygulamasının kaldırılmasının bilhassa züccaciye, mobilya, beyaz eşya üzere dalları zora soktuğunu belirten Öksüz, “Bu ve gibisi kesimler nispeten paha olarak daha yüksek ve hacimli eserleriyle taksitle alışverişe uygundu.
Diğer alternatifi de banka kredileri kullanmaktı. Artık bunların her ikisi de sınırlandığına nazaran alışveriş talebinin düşmesi son derece olağan. Talep düştü lakin bu ortada üreticilerin yahut perakendecilerin yahut evvelce irtibatı olan dış ticaret işlemlerinin ödemeleri var. Çalışanların maaşları ödenecek. Kiralar ödenecek, faturalar ödenecek. Üretim yapmak için alınan ham unsurun bedelleri ödenecek.
Operasyonel ve durmayan maliyetler kelam konusu. Para akışı olmayınca kredi çekiliyordu. Onlar da bu faizlerle imkansız hale geldi. Beşerler uzun yıllar emek ederek kurdukları işlerini kaybetmemek için öncelikle birikimlerini kullanıyorlar. İmkânı olan, elinde malı olan nakite dönebilmek için maliyetine, hatta pek çok şartta maliyetinin de altına eserlerini satıp günlerini geçirmeye çalışıyor” diye konuştu.
Batan firma, tüm sektörü sürüklüyor
Mesut Öksüz, İşlerin âlâ gitmediği durumda konkordato ilan eden bir şirketin zincirleme tesir yaptığını dile getirdi. İDDMİB Başkanı Çetin Tecdelioğlu da bu bahse dikkat çekerek, “Sektörde bir firma battığı vakit, bütün kesimi etkiliyor. O batak yüzünden daldaki binlerce firmanın kredi büyümesine müsaade edilmiyor, uzun vadeli kredi verilmiyor. Önemli manada dalın kredi iştahı değişiyor” değerlendirmesini yaptı.
Diğer yandan konkordatolarla birlikte piyasada firmaların da bir birine itimadı kalmadığını söyleyen Tecdelioğlu, “Sadece bankalar değil firmalar da kendi içinde vadeleri kısmaya başladı. Risk vermeyip, açık hesap çalışmıyor, uzun yıllardan beri ticaret yaptığımız firmaya güvenmiyor, kendi ayağımıza sıkıyoruz” dedi.
Tecdelioğlu’na nazaran, bu noktada firmaların haklılık hissesi da var. Zira bir firma konkordato ilan ettiğinde ona tedarik sağlayan A’dan Z’ye bütün tedarik zinciri olumsuz etkileniyor. “Bu devirde işletme sahipleri temkinli olmak durumunda lakin bu kere de işler daralıyor” diyen Tecdelioğlu, “Zaten daralmış piyasada iş yapacağımız adama da malı vermez, güvendiğimiz adama güvenmez yahut kuşku eder hale geliyoruz” diye konuştu.
“Tek yol üretim, diğer yol yok”
Türkiye’nin en güçlü kasının üretim gücü olduğunu söyleyen ihracatçılar, düşen üretim kapasitelerine dikkat çekiyor. Türkiye ihracatının yüzde 90’dan fazlasının sanayi malları olduğunu söyleyen Çetin Tecdelioğlu, “Demek ki bu üretimle oluyor. Münasebetiyle tek çıkımız üretim, üretim, üretim. Fakat şu anda üretim darbe alıyor” dedi. Tecdelioğlu, ziyan eden işletmelerin dayanak görmemesi durumunda emekçileri çıkarmaya başlayacağına işaret ederek, bilhassa yılbaşından sonra istihdam kayıplarının artacağına dikkat çekti.
İhracatçı ve endüstrici ne bekliyor?
-İhracatçıya verilen yüzde 2’lik döviz takviyesi yüzde 10’a çıkarılsın
-İstihdam için kısa çalışma ödeneği getirilsin, sigorta prim dayanağı verilsin
-İşletmelerde norm takımın korunması için kısa çalışma ödeneği gibisi istihdam takviyesi sağlansın
-Finans kuruluşlarında kredi iştahını yükseltecek adımlar atılsın
-İhracatçının yüzde 30 olan döviz bozdurma mecburiliği bir ölçü daha düşürülsün
-KOBİ’ler için yüzde 2’lik kredi büyüme sonu bir ölçü esnetilsin
-Yurt dışı müteahhitlik firmaları finansman konusunda sübvanse edilsin
