Pamuktaki sorunlar değer zincirinde maliyet yaratır

Özlem SARSIN

İzmir Ticaret Borsası 2024/25 dönemi pamuk rekoltesi sonuçlarını açık­ladı. Pamuk üreticisinin sıkıntı günlerden geçtiğini ve ivedilikle desteklenmesi gerektiğinin al­tını çizen İzmir Ticaret Borsa­sı (İTB) Yönetim Kurulu Baş­kan Yardımcısı Bülent Uçak, “Gerçek manada dayanağa ihti­yaç olduğunda dayanak vermek lazım. 1,60 kuruş dayanak takviye olmaktan çıktı.

Son 3 yılda ül­kemizde her şey 4-5 misli ar­tar hale geldi. Konfeksiyon, pa­muk, dokumacılık genelinde sıkın­tı var. 2025 yılına kadar kimin ne kadar kalacağını bilemiyo­ruz. Dayanak lazım, o da bugün lazım. Yarın öbür gün her şey yoluna girdiğinde bu dayanaklar verilir ya da verilmez. Benim üreticimin ürettiği pamuğun 160-165 sente satılmasını doğ­ru bulmuyorum. Artık des­tek lazım. Biz dünya fiyatları ile tıpkı noktaya geldiğimizde takviye verilmeyebilir, önem­li değil. Lakin dünya üreticisini desteklerken biz maalesef des­tek olmuyoruz” dedi.

“Pamuk fiyatları yerinde sayıyor”

Pamuk fiyatlarının yüksek enflasyondan güya etkilen­memiş üzere yerinde saymaya devam ettiğini söyleyen Uçak, “Fiyatlar hatta orta ara gerile­di. 2023 yılında pamuk üretim maliyeti ortalama 25 TL se­viyelerindeyken bu yıl mali­yetler randımana nazaran değişmek­le birlikte 28-32 TL bandında seyrediyor. Ortalama maliyet artışı yaklaşık yüzde 17. Bor­sadaki mahlıç yani çekirdekiz pamuk fiyatına baktığımızda geride bıraktığımız dönem orta­laması 53 TL düzeyinde. Yeni mahsul 41 renk pamuk ise 58 TL’den süreç görüyor” dedi.

Dünya pamuk fiyatlarının ise Cotlook A Indeks’de 61 TL ve ABD Memphis pamuk fi­yatlarının 63 TL düzeylerinde olduğuna dikkat çeken Uçak, “Yurt dışıyla fiyat farkımız ba­zı kalitelerde 10 TL’ye yaklaşı­yor. Tabi hal bu türlü olunca ih­racat artmaya başladı ve bu dönem neredeyse 300 bin to­na ulaştı. Buna rağmen tıpkı dö­nemde 760 bin tonun üstünde ithalatımız oldu. Geçtiğimiz dönem ortalama 2,03 dolardan pamuk ithal ederken, ortala­ma ihraç fiyatımız 1,91 dolar oldu. 1,5 milyon tonun üstün­de tüketimimiz olan bir piya­sada, yurtdışına ucuza pamuk satıyor, karşılığında ise tekrar yurtdışından değerliye pamuk alıyoruz” dedi.

“Üretimde yaşanan sorun tüm bileşenleri etkiler”

Diğer taraftan, uzun yıllar­dır dış ticaret fazlası veren hazırgiyim ve konfeksiyon kesiminin de güç zaman­lar geçirdiğinin altını çizen Uçak, “ Ocak-Eylül 2024 dö­neminde geçen yılın birebir dö­nemine nazaran Türkiye hazır­giyim ve konfeksiyon ihraca­tımızda yüzde 8,5 oranında azalma yaşanmıştır. Bunu ta­kiben, hazırgiyim ihracatının genel ihracattaki hissesi da ge­çen yılın tıpkı periyoduna nazaran yüzde 7,1 düşmüştür. Misal halde Türkiye’nin dokumacılık ve hammaddeleri ihracatı geçen yılın tıpkı devrine nazaran yüz­de 2,2 gerilemiştir. Herhalde bu bilgiler, pamuk dalının sıkıntılarının yalnızca pamuk üretiminden ibaret olmadı­ğını, üretimde yaşanan bir sorunun kesimin tüm bile­şenlerini olumsuz etkilediği­ni göstermek için kâfi ola­caktır” dedi.

Pamuğun, sürdürülebi­lir halde desteklenmesi ge­rektiğini söz eden Uçak, “Ülkemizin içinde bulundu­ğu enflasyonist ortamda bu dayanakların kâfi olmadı­ğını belirtmek zorundayım. Her şeyden evvel kütlü pamuk prim takviyesinin son üç yıldır 1 lira 60 kuruş sevi­sinde kalması ve hiç artmaması üreticimizde ve bizlerde hayal kırıklığı yarat­tı. Üretim maliyeti kilo başına ortala­ma 30 lira olan kütlü pamuk yeni piya­sada ortala­ma 23 lira­dan alıcı bu­luyor. Üretici ise haklı olarak ma­lını maliyetin altında satmak istemiyor. Piya­sanın düzelmesi ve üre­ticinin ziyan etmemesi için geçtiğimiz yıl talep ettiğimiz kilogram başı­na 5 liralık prim takviyesini, kâfi olmamasına karşın artırmadan bu sene de talep ediyoruz” dedi.

“Pamuk üreticileri önemli mali külfetler ile yüz yüze”

Ege Dokumacılık ve Hammaddele­ri İhracatçıları Birliği İdare Konseyi Üyesi Tolga Uskuç, dalın tamamının sıkıntı gün­ler yaşadığını söyleyerek, “İhracat badireleri hepimizin önünde. Pamuk üreticileri çok önemli mali kasvetler ile yüz yüze. Sürdürülebilirliğin sağ­lanması için kesinlikle çiftçile­rin ayakta kalmasının sağlan­ması lazım. Pamuk kaynağını elde edebilmemiz için çiftçi­lerin desteklenmesi gerek. Bugün takviyeye maalesef çok muhtaçlık duyduğumuz günler maalesef dayanakların en az yapıldığı günlerdeyiz” dedi.

Ekim alanlarındaki artış İzmir’de gerçekleşti

Ege Üniversitesi Ziraat Fakül­tesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Bolca, pamuk hasa­dında geçen yıla nazaran sıkın­tılar olduğunu kaydetti. Pa­mukta hastalık olduğunu söy­leyen Çokça, su eksikliğinin aşikâr bölgelerde önemli oranda hissedildiğini ve kimi bölgelerde de za­manında su verile­mediğini belirtti. Buna bağlı olarak bu yıl randımanda or­talama yüzde 4,5-5 civarında düşüş ol­duğunu söyleyen Bol­ca, ekim alanlarının 104 binden 115 bin hekta­ra yükseldiğini kay­detti. Artışın büyük bir kısmının İzmir’de gerçekleştiğini söyleyen Çokça, “Belli bölgelerde çiftçi artık buğday, mısır ekiminden kaçarak pamuk üretimine dönüş yaptı. Fakat ekim alanı­na paralel olarak randımanda bir artış olmadı maalesef” dedi.