2024 son gününde iş dünyası temsilcileri, ekonomideki gelişmeleri değerlendirerek 2025 yılı öngörülerini paylaştı. 2025 yılının herkes için sıkıntı bir yıl olacağını, her alanda yeterli bir planlama yapılması gerektiğine dikkat çeken iş dünyası temsilcilerinin 2025 beklentileri ise özetle şöyle: “Enflasyonla mücadeleden taviz verilmemeli lakin bunu yaparken toplumun tüm kesimleri gözetilmeli.
Özel kesim olarak maliyet baskılarını yönetmekte zorlanıyoruz. Finansmana erişimin kolaylaştırılması ve sürdürülebilir kredi düzeneklerinin oluşturulması kural. Türkiye’nin büyüme potansiyeli ihracatçıyı destekleyecek bir kur siyaseti uygulanarak sürdürülmeli.”
EGOD Başkanı Mehmet Torun: Ar-Ge yatırımları desteklenmeli
“Türkiye iktisadının 2025 yılında daha istikrarlı bir büyüme ve enflasyonla uğraş sürecine gireceğine inanıyorum. Bilhassa para siyasetlerinin sıkı bir formda uygulanması, fiyat istikrarını sağlama açısından kritik ehemmiyette. Global ekonomik şartlardaki toparlanma, ihracatçılarımız için fırsatlar sunmaya devam edecek. Kamu harcamalarının disipline edilmesi ve yapısal ıslahatların hayata geçirilmesi, iktisadın direncini artıracaktır.
Ancak döviz kurunun enflasyon oranında arttırılmaması ihracatçıların rekabet gücünü kaybetmesi nedeniyle bu noktada bir düzenleme yapılması da gerekiyor. Otomotiv dalı açısından 2025 yılı, elektrikli ve hibrit araç üretiminin sürat kazandığı bir yıl olacak. Bu nedenle, yerli üretim oranının artırılması ve Ar-Ge yatırımlarının desteklenmesi büyük kıymet taşıyor.”
Ege Giyim Sanayicileri Derneği Başkanı Hayati Ertuğrul: Döviz kuru enflasyonla uyumlu düzeye gelmeli
“2025 yılında Türkiye iktisadının, enflasyonla gayret ekseninde ilerleyeceğini düşünüyorum. Bütçe disiplini ve kamu tasarruflarının artırılması, fiyat istikrarı için büyük değer taşıyor. Finansmana erişimin kolaylaştırılması, işletmelerin büyüme ve istihdam yaratma kapasitelerini destekleyecektir. Lakin döviz kurunun baskılanması, ihracatçıların rekabet avantajını yitirmesine neden oldu. Kaybedilen pazarların geri kazanılması için dövizin enflasyon ile uyumlu bir düzeye getirilmesi çok büyük ehemmiyet teşkil ediyor.
Bu gelişmeler ışığında 2025 yılı için beklentimiz enflasyonda düşüşü destekleyecek kamu tasarrufu görmemiz ve baskılanmış vaziyette olan döviz kurunun ihracatçının elini rahatlatacak biçimde enflasyon ile uyumlu bir düzeye gelmesidir. 2025 yılının birinci yarısı da güç geçecektir, beklentilerin gerçekleşmesi çerçevesinde ikinci yarıda toparlanma öngörülmektedir.”
Güneydoğu Anadolu Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Lideri Celal Kadooğlu: Enflasyonla uğraş önceliğimiz olmalı, tek haneye düşmeli
2024 yılında pandeminin akabinde yaşadığımız yüzyılın felaketi olan sarsıntı, Ortadoğu ve Ukrayna’da yaşanan savaşlar ve tüm dünyayı etkileyen ekonomik daralmaya karşın hükümetin iktisat idaresinde başarılı bir performans sergilediğini düşünüyorum. 2025 yılında Orta Vadeli Programın olumlu tesirlerini daha fazla görmeyi bekliyoruz.
Bu program sıkı para siyaseti münasebetiyle finansmana erişimde zahmet çekilmesine, düşük döviz kuruna, üretim maliyetlerinin artmasına ve karlılık oranlarının düşmesine yol açıyor. Lakin, uygulanan program doğrudur ve bu programdan taviz verilmemelidir. Zira makro ekonomik dengelerde kalıcı bir güzelleşme sağlanabilmesi için bunların yapılması gerekiyor. Enflasyonla uğraş çok değerli.
Enflasyon beklediğimiz oranda olmasa da düşmeye devam etmektedir. Bu nedenle önümüzdeki yıl hükümet olarak enflasyonla uğraşa taviz vermeden devam etmeli, enflasyonu tek haneli sayılara düşürmek için çalışmalıyız. Enflasyonun düşmesi ile birlikte yüksek faiz-düşük kur sorunu da ortadan kalkacak, ihracatçı rekabetçi bir kura kavuşacaktır.”
Mersin Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Hakan Sefa Çakır: “Zorlukların farkındayız lakin kentimize güveniyoruz”
Türkiye olarak iktisatta zorluklarla dolu bir yılı geride bıraktık. 2024 yılı bilhassa ulusal manada yüksek faiz, yüksek enflasyon, krediye erişim zorlukları üzere problemlerin yanında, ülkemizi ve kentimizi ilgilendiren global ekonomik ve olumsuz siyasi gelişmelerin devam ettiği bir yıl oldu.
Tüm bu meselelere karşın Mersin iş dünyası meselelere kızmak yerine işine odaklandı, üretime odaklandı, güçlü olduğu tarım, lojistik ve endüstride katma paha yaratmaya odaklandı ve 2024 yılında 10 milyar dolarlık ihracat eşiğini yakaladı. 180 ülkeye ihracat yaptı. Mersin Ticaret ve Sanayi Odası 35 bin üye sayısına ulaştı.
Sanayisiyle, ticaretiyle, tarımdan lojistiğe, turizme tüm kesimleriyle birlikte hareket edebilmenin gücüyle meselelere direndi ve insanına iş ve aş veren bir kent olduk. Mersin iş dünyası olarak 2025 yılında da üretmeye ve ürettiğimizi ihracata entegre etmeye devam edeceğiz. Mersin gerek iktisadıyla, gerek beşeri sermeyesiyle ilgili yaptığı projelerle yeni yılda da Türkiye’ye örnek olacaktır. Mersin iş dünyası olarak gerçekçiyiz, zorlukların farkındayız lakin kentimize ve insanımıza ve iş dünyamıza inancımız tamdır.
Mersin Ticaret Borsası Başkanı Ö. Abdullah Özdemir: 2025 yılında istikrar bekliyoruz
Bilhassa içerisinde bulunduğumuz coğrafyada jeopolitik gerginliklerin arttığı ve son beş yıldır geleceğe yönelik yalnızca ülkemiz özelinde değil, global açıdan da kestirimde bulunulması ve öngörü yapmakta zorlandığımız bu süreç, inşallah 2025 yılında yerini istikrar ortamına bırakacak.
Reel kesim olarak, yeni bir yıla girerken, iktisatta başlayan toparlanmayı gelecek için umut verici olarak görüyoruz. Cumhuriyetimizin ikinci 100 yılında, üretim, istihdam, yatırım ve ihracata devam ederek, kararlı ve dirayetli duruşumuzu güçlendirerek artıracağız. Ülkemizin daha ferah, aydınlık, meselelerin çözümlendiği günlere ulaşabileceğine yönelik inancımız tamdır. Bunun için bütün olmak, daima birlikte çalışmak yol haritamızdır.
EGEV Başkanı Hasan Küçükkurt: Büyüme üretim ve ihracat odaklı olmalı
2025 yılında, Türkiye iktisadının büyüme ve enflasyon ortasındaki dengeyi yakalaması gerekiyor. Bilhassa özel kesim yatırımları açısından finansmana erişimin kolaylaştırılması çok değerli. Yüksek faiz oranları, sermaye maliyetlerini artırarak yatırımları olumsuz etkiliyor.
Ancak faizlerin düşürülmesi, fiyat istikrarı sağlanmadan yapılırsa enflasyonu arttıracağı ve enflasyon ile uğraşa ziyan vereceği de bir gerçek. Bu nedenle, para siyasetlerinin uzun vadeli planlamayla yürütülmesi gerektiğine inanıyorum. Ayrıyeten, kamu maliyesinde kamuoyunu ikna edecek düzeyde bir sıkılaşma, enflasyon ile uğraşta ana cepheyi oluşturacaktır. Büyümenin sadece iç tüketimle değil, üretim ve ihracat odaklı bir yapıya kavuşması gerektiğini düşünüyorum.
İZSİAD Başkanı Hüseyin Cengiz: Üreticiye rekabet gücü için teşvik ve hibeler verilmeli
“2025 yılında sıkılaştırılmış para siyasetinden ayrılmadan, maliye siyasetleri ile desteklenecek halde yolumuza devam etmeliyiz. Demokrasi ve adalet konusunda daha hassas davranıp yabancı yatırımcıya itimat sağlayarak direkt yabancı yatırımların önünün açılması gerekiyor. Finansmana erişim kolaylaştırmalı ve finansman maliyetlerinin mutlaka düşürülmesi sağlanmalı.
Rekabetten uzaklaşan endüstrimize tekrar rekabet gücü kazandırmak için üretici ve ihracatçılar teşvik ve hibelerle desteklenmelidir. Taban ücretlinin enflasyon altında ezilmeyeceği bir fiyat siyaseti belirlenmelidir. Fiyat artışlarındaki maliyet artışının ise iş dünyasına yüklenmeyeceği rasyonel ekonomik uygulamalar beklentisi içindeyiz.”
GTB Başkanı Mehmet Akıncı: Enflasyonun denetim altına alınması çok önemli
“Enflasyon oranlarının denetim altına alınması, ekonomik büyümenin sürdürülebilirliğini sağlayacaktır. Ayrıyeten, işletmelerin büyümesini ve yeni istihdam alanları yaratmasını destekleyecek finansal bir ortamın oluşturulması, ülkemizin geleceği için kritik kıymet taşıyor. Gelecek devirde tarımda verimliliği artırmaya yönelik yeni teknolojiler ve dijital tahlillerin üreticilerin daha aktif ve verimli çalışabilmesine imkan tanıyacaktır.
İklim değişikliği ile çaba, tarım kesiminin geleceği için hayati değer taşımakta. Tarımda sürdürülebilirliğin sağlanması, su kaynaklarının verimli kullanımı ve etraf dostu teknolojilere yatırım yapılması hem doğal kaynakları korumak hem de üretimin devamlılığını sağlamak açısında bu yılda atılacak kıymetli adımlar olarak ön plana çıkacak.”
İZİKAD Başkanı Özden Erten: KOBİ’lerin yapay zekâ adaptasyonu teşvik edilmeli
“Türkiye, yapay zekâ çağında iktisadı güçlü bir ülke olmak için gereken adımları süratlice planlamalı ve uygulamaya başlamalı. KOBİ’ler Türkiye iktisadının belkemiği ve devlet dayanaklı teşviklere çok gereksinim duyulan bir periyoda giriyoruz.
Yapay zekâ teknolojilerine ahenk sağlayarak dijital dönüşüme adapte olmak kritik ehemmiyette. Eğitim sisteminin tekrar yapılandırılması, Ar-Ge yatırımlarının artırılması, KOBİ’lerin yapay zekâ adaptasyonunun teşvik edilmesi, bahis ile ilgili yatırımlar için vergi indirimleri ve teşvikleri sunulması gerekiyor. 2025 yılı da 2024 yılından daha kolay geçmeyecek. Satışların düşeceği ve nakit çevriminin güç olacağı bir devir bizi bekliyor.”
KOSBİ Yönetim Kurulu Lideri Erol Diren: Kamu gelir artırıcı ıslahatları devreye almalı
“2025 yılında Türkiye iktisadının hem enflasyonu düşürerek hem de büyüyerek yol almasının çok kolay olmadığını düşünüyorum. Birinden birinin tercih edilmesi gereken bu ikilemde faiz indirimine erken başlayan iktisat idaresinin tercihini büyümeden yana koyacağını düşünen birçok tahlil yapılıyor.
Ancak enflasyonist ortamda büyümenin de çok sağlıklı olmayacağını düşünürsek, Türkiye’nin önündeki temel sorunun 2025 yılında da yüksek enflasyon olacağı görülüyor. Bütçe disiplini konusunda daha kararlı bir duruş sergilenmeli gerektiğini ve kamunun gelir artırıcı ıslahatları devreye sokması, harcamalarını daha faal bir formda yönetmesi gerekiyor.”
BASİFED Başkanı Semiha Güneş: Kamuda tasarruf güçlü bir halde uygulanmalı
“2025 yılında Türkiye’de ana gündem enflasyonla çaba olmaya devam edecektir. Lakin 2024 yılında bu çaba yalnızca para siyasetleriyle yürütülürken, geldiğimiz noktada bunun kâfi olmadığını görüyoruz.
Kamu harcamalarının denetim altında tutulması ve daha fazla kamuda tasarruf önleminin hayata geçirilmesi gerekiyor. Piyasanın yavaşladığı ve faiz indiriminin başlayacağı bir ortamda kamuda tasarrufun güçlü bir formda devreye girmesi, enflasyonda gözle görülür ve hissedilir bir düşüş için temel kural haline geldiğini düşünüyorum.
Özel dal olarak maliyet baskılarını yönetmekte zorlanıyoruz. Bu noktada, finansmana erişimin kolaylaştırılması ve sürdürülebilir kredi sistemlerinin oluşturulması değerli. Türkiye’nin büyüme potansiyeli her kaidede gücünü korurken ihracatçıyı destekleyecek bir kur siyasetinin da hayata geçirilmesini bekliyorum.”
DOSABSİAD Başkanı Nilüfer Çevikel: İyileşmeler iş dünyası için motive edici
2025 yılında sanayicilerin sürdürülebilir büyüme gayeleri doğrultusunda hem iç piyasada hem de memleketler arası platformlarda daha güçlü bir formda varlık göstermeye devam edecekler. İktisat idaresinin oluşturduğu Orta Vadeli Plan’a inanç duyuyoruz. Merkez Bankası’nın faiz indirimlerine başlaması ve ekonomik siyasetlerin daha öngörülebilir bir yapıya kavuşması, iş dünyası olarak bizleri umutlandırıyor. Enflasyondaki düşüş de memnuniyet verici.
Bu güzelleşmeler, sanayicilerimizin yatırım ve üretim kapasitelerini artırma yolunda değerli bir motivasyon kaynağı olacak. Ayrıyeten, ihracat sayılarının artırılmasının 2025 yılındaki öncelikli amaçlarımızdan biri. Endüstrimizin global rekabet gücünü artırmaya odaklanacağız. Yeşil dönüşüm ve dijitalleşme projeleriyle daha sürdürülebilir ve katma bedelli üretim modellerini teşvik edeceğiz. Gayemiz, üyelerimizin milletlerarası pazarlardaki pozisyonunu güçlendirmek ve Türkiye’nin ihracat hacmine daha fazla katkıda bulunmak.
