Küresel ısınma nedeniyle dünya genelinde buzullar süratle eriyor. Yapılan yeni bir araştırma buzullar erirken, altındaki yanardağların uyanıyor olabileceğini gösterdi. ABD’deki Wisconcin-Madison Üniversitesi’nde yapılan çalışma ile buzulların, binlerce yıldır patlamaları bastırarak, yeraltı basıncını artırdığı ortaya konuldu.
Lehigh Üniversitesi, Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles ve Dickinson College’dan araştırmacılarla iş birliği içinde yürütülen araştırmada, buzulların erimesi sonucu yükün kaybolmasının, bilhassa Antarktika gibi yerlerde patlama dalgasını tetikleyebileceği belirtildi.
Söz konusu durumu ‘volkanik tehdit’ olarak tanımlayan araştırmacılar, bunun sırf bölgesel riskler oluşturmadığını, tıpkı vakitte tehlikeli bir geri besleme döngüsüyle iklim değişikliğini de hızlandırabileceğini söyledi.
Prag’daki Goldschmidt Konferansı’nda sunulan araştırma; Şili And Dağları’ndaki altı yanardağ üzerinde yapıldı.
Bağlantıyı araştıran birinci araştırma
İzlanda’da geri çekilen buzullar ile artan volkanik aktivite ortasındaki bağlantı 1970’lerden beri biliniyor olsa da, Wisconcin-Madison Üniversitesi’nde yapılan araştırma kıtasal volkanik sistemlerde bu olguyu araştıran birinci çalışmalardan biri olarak kayıtlara geçti. Öte yandan bulguların ise bilim insanlarının buzullarla kaplı bölgelerdeki volkanik aktiviteyi daha düzgün anlamalarına ve varsayım etmelerine yardımcı olabileceği belirtildi.
Ekip, evvelki patlamaların tarihini tam olarak belirleyerek ve püsküren kayalardaki kristalleri tahlil ederek, buzul buzunun yükünün ve basıncının yeraltındaki magmanın özelliklerini nasıl değiştirdiğini izledi. Son buzul çağının tepesindeki (yaklaşık 18-26 bin yıl önce) kalın buz örtüsünün patlamaların da hacmini baskıladığı ve yüzeyin 10-15 km altında silika açısından güçlü büyük bir magma rezervuarının birikmesine müsaade verdiği bulundu.
Son buzul çağının sonunda buz katmanı süratle eridikçe, ani yük kaybının kabuğun gevşemesine ve magmadaki gazların genişlemesine neden olduğu saptandı. Araştırmanın ayrıntılarında bu basınç artışının, derin rezervuardan patlayıcı volkanik patlamaları tetikleyerek yanardağın oluşmasına yol açtığı belirtildi.
Antarktika’da yaşanabilir
Çalışmaya ait açıklamada bulunan ABD, Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden Pablo Moreno-Yaeger, “Buzullar, altlarındaki volkanlardan gelen patlamaların hacmini baskılama eğilimindedir. Fakat buzullar iklim değişikliği nedeniyle geri çekildikçe, bulgularımız bu volkanların daha sık ve daha patlayıcı bir formda patladığını gösteriyor. Artan patlayıcılığın temel kuralı, başlangıçta bir magma odasının üzerinde çok kalın bir buzul örtüsünün bulunmasıdır ve tetikleyici nokta, bu buzulların geri çekilerek basıncı özgür bırakmaya başlamasıdır ki bu şu anda Antarktika üzere yerlerde gerçekleşiyor. Çalışmamız, bu olgunun volkanik aktivitenin arttığı İzlanda ile sonlu olmadığını, Antarktika’da da meydana gelebileceğini gösteriyor. Kuzey Amerika’nın birtakım bölgeleri, Yeni Zelanda ve Rusya üzere öbür kıta bölgeleri de artık daha yakından bilimsel ilgiyi hak ediyor” dedi.
Küresel ısınma hızlanabilir
Araştırmayla ilgili açıklama yapan Moreno-Yaeger de, “Zaman içinde birden fazla patlamanın kümülatif tesiri, sera gazlarının birikmesi nedeniyle uzun vadeli global ısınmaya katkıda bulunabilir. Bu, eriyen buzulların patlamaları tetiklediği ve patlamaların da daha fazla ısınmaya ve erimeye katkıda bulunabileceği bir geri besleme döngüsü yaratır” diye konuştu.
