Doğal Afetler Enerji Altyapısını Tehdit Ediyor
Doğu Karadeniz’de ardı ardına yaşanan şiddetli yağış olayları, elektrik ve su dağıtım altyapısının kırılganlığını gözler önüne serdi. Eylül 2026’de Trabzon ve Rize’yi vuran sel felaketleri, enerji sektörü işletmelerine acil hazırlık ve dirençli sistem tasarımı gerekliliğini hatırlattı. İyidere Belediye Başkanı açıklamalarına rağmen lokal sorunlar yaşanmasının dışında, benzer felaketlerin büyük ölçekli elektrik kesintilerine yol açma potansiyeli vardır.
Doğal Afetlerin Enerji Altyapısına Etkisi
Şiddetli yağışlar, elektrik şebekesinin en hassas noktalarında hasara neden olabiliyor. Taşkınlar dönüştürücü merkezleri (trafo), kablo ağlarını ve enerji iletim hatlarını sular altında bırakarak geniş çaplı kesintiler yaratır. Rize’deki olayda, su hizmetlerinde kesinti olmamış olsa da, elektrik dağıtım altyapısı sadece talih eseri kurtulmuş durumda.
Türkiye’nin enerji üretim tesislerinin yüzde 30’dan fazlası hidroelektrik kaynaklı olup, bu tesisler sel ve şiddetli yağışlara doğrudan maruz kalıyor. 2023-2026 döneminde orta Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde 40’tan fazla elektrik kesintisi olayı doğal afetlerle ilişkilendirilmiştir.
Enerji Dağıtım Şirketleri İçin Operasyonel Riskler
Elektrik dağıtım şirketleri (EDAŞ, SEDAŞ vb.), özellikle risk altındaki bölgelerde yer alan transformatör ve şalt merkezlerini korumak için acil müdahale protokolleri geliştirmeleri gerekir. Taşkın alanlarında yeraltı kablolarının fiziksel hasarı, güç kaybına ve çok sayıda müşteriye hizmet kesintisine neden olur.
DSİ (Devlet Su İşleri) ile koordinasyon, dere yataklarının temizliği ve drenaj sistemlerinin iyileştirilmesi, enerji altyapısının korunmasında kritik rol oynuyor. İyidere olayında DSİ ekiplerinin müdahale hızı, çok daha büyük elektrik kesintilerinin önüne geçmiş olabilir.
Yenilenebilir Enerji Üretim Tesisleri ve Sel Riski
Baraj göllerinin su seviyesi yükselmesi, hidroelektrik enerji üretim kapasitesini geçici olarak artırırken, kontrollü tahliyeler sırasında aşağı yamaçlardaki yerleşimlere sel riskini yükseltir. Rize ve Trabzon gibi yağışlı bölgelerde bulunan küçük ölçekli hidroelektrik santrallar, taşkın sırasında operasyonel zorluklar yaşamakta; bakım ve onarım ekiplerinin saha erişimi kesintiye uğramaktadır.
Güneş enerjisi panellerinin bulunduğu üretim tesislerinde ise, heyelan ve taşkın sonrası yerleşim alanlarının su altında kalması, sistem erişilebilirliğini sınırlandırıyor.
İşletmeler İçin Ne Anlama Geliyor?
Bu gelişme, enerji sektörü işletmelerinin (elektrik dağıtım, üretim, yenilenebilir enerji firmalarının) afet öncesi hazırlık stratejisini acilen gözden geçirmesi gerektiğini gösteriyor.
Birincisi: Risk haritalama çalışmaları güncellenmelidir. Meteoroloji verilerine göre yağış eğilimleri değişiyorsa, enerji altyapısının konumlanması riskli sahalara karşı kırılgan hale gelmiştir. Dağ bölgelerinde yeni transformatör kurulumlarında yüksek konumlama veya su geçirmez kasa tasarımı zorunlu olmalıdır.
İkincisi: Elektrik dağıtım şirketleri, AFAD ve meteoroloji örgütleriyle gerçek zamanlı bilgi paylaşım protokolleri kurmalıdır. Sarı veya turuncu kodlu uyarılarda, önceden belirlenmiş kritik transformatörlerin erken kapatılması ve yedek güç sistemlerinin aktive edilmesi gerekir.
Üçüncüsü: Enerji tedarik zincirine bağlı sanayi işletmeleri, üretim planlarında bölgesel afet takvimini dikkate almalıdır. Karadeniz bölgesinde faaliyet gösteren üreticiler, Eylül-Ekim aylarında elektrik kesintisine karşı yedek jeneratör kapasitesi artırmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Şiddetli yağışlar sırasında elektrik kesintisi neden kaçınılmazdır?
Taşkınlar, transformatör ve şalt merkezlerini sular altında bırakarak yüksek gerilim sistemlerinin otomatik kapanmasını tetikler. Rize’de DSİ koordinasyonu kesintileri minimize ettiyse de, büyük ölçekli taşkınlarda 2-8 saat aralığında geniş bölgesel kesintiler ortaya çıkabilir.
Hidroelektrik santrallara sel felaketinin etkisi nedir?
Su seviyesi yükselmesi üretim kapasitesini artırsa da, kontrollü tahliyeler ve bakım imkanlarının kısıtlanması operasyonel verimliliği düşürür. Yağış bölgesindeki tesisler 3-5 gün boyunca sınırlı kapasitede çalışabilir, şebeke dengesizliğine neden olabilir.
Enerji şirketleri afet hazırlığında hangi adımları atmalıdır?
Risk alanlarında transformatörleri yüksek konumlandırma, su geçirmez koruma sistemleri, AFAD ile gerçek zamanlı uyarı protokolleri ve yedek güç sistemleri (jeneratör, pil depoları) kritik önlemlerdir. Eğitimli müdahale ekipleri ve hızlı erişim yolu planlaması da şarttır.
