İstanbul Ticaret Üniversitesi ve Telif Hakları Derneği’nin düzenlediği sempozyumda, yapay zekanın mülkiyet hukukunda yarattığı sarsıntı ele alındı. Akademisyenler ve hukukçular, içerik üretiminde “gerçek sahibin” kim olduğu sorusuna yanıt ararken; telif haklarının korunmasının tıpkı savunma sanayii gibi bir milli güvenlik meselesi olduğu vurgulandı.
Teknolojinin üretim süreçlerini kökten değiştirdiği günümüzde, mülkiyet kavramı ve emeğin tanımı yeniden tartışmaya açıldı. İstanbul Ticaret Üniversitesi Hukuk ve İletişim Fakülteleri ile Telif Hakları Derneği işbirliğiyle düzenlenen ‘Ulusal Dijital Medya ve Telif Hakları Sempozyumu’, dijital dünyada hak ihlallerini ve mülkiyet hukukunun geleceğini mercek altına aldı.
“Algoritmayı Kuran mı, Talep Eden mi Hak Sahibi?”
Sempozyumun açılışında konuşan İTO Meclis Başkanı Dr. Orhan Erkan, teknolojinin sadece araçları değil, temel insani değerleri ve sahiplik anlayışını da dönüştürdüğünü belirtti. Erkan, “Geçmişte bir bestenin arkasında somut bir emek ve hikâye vardı. Bugün ise metni yazan mı, algoritmayı kuran mı yoksa komutu veren kullanıcı mı hak sahibidir? Bu tartışma, geleceğin etik ve hukuki çerçevesini oluşturmak adına hayati önemdedir” diyerek mülkiyet kavramındaki yeni gri alanlara dikkat çekti.
Telif Haklarında “Milli Hamle” Vurgusu
Telif Hakları Derneği Başkanı Cafer Vayni, yapay zeka sistemlerinin milyarlarca veriyi izinsiz kullanarak sorumluluk almadığını ifade etti. Avrupa’dan emsal tazminat kararlarını hatırlatan Vayni, Türkiye’nin bu alandaki duruşunu şu sözlerle özetledi:
“Türkiye, savunma sanayiinde gerçekleştirdiği yerli hamleyi telif alanında da gerçekleştirmeli; yaratıcılarını 21. yüzyılın kültür emperyalizmine karşı korumalıdır. Telif hakkı, özünde bir insan hakkıdır.”
Düşüncenin Hukuku ve Medya Ekonomisi
Sempozyumun oturumlarında mülkiyetin farklı disiplinlerdeki yansımaları uzman isimlerce analiz edildi:
Hukuki Perspektif: Prof. Dr. Muzaffer Şeker başkanlığındaki oturumda, yapay zekanın haber içerikleriyle eğitilmesinin bir hak ihlali olup olmadığı ChatGPT örnekleri üzerinden tahlil edildi.
Medya Endüstrisi: Medya profesyonellerinin katıldığı bölümde, dijital telif yasası beklentileri ve haber ajanslarında yapay zeka kullanımı tartışıldı. Ekonomi Gazetecileri Derneği Başkanı Hasan Arslan, telif ihlallerinin medya ekonomisinde yarattığı tahribata vurgu yaptı.
Dijital Ekosistem ve Sanat: Sinema, reklam ve sanat dallarında yapay zekanın estetik ve ticari boyutu, mülkiyet ekseninde değerlendirildi.
Ceza Hukuku ve Yaptırımlar
Sempozyumun kapanışında üretken yapay zeka çıktılarının Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamındaki durumu derinlemesine incelendi. Çoğaltma hakkının ihlali ve yapay zeka kaynaklı mülkiyet ihlallerinin cezai yaptırımları, sempozyumun hukuki çerçevesini tamamlayan son başlıklar oldu.
Yapay Zeka ve Telif Hakkı: Temel Veriler ve Küresel Durum (2025–2026)
| Gösterge | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| ChatGPT eğitiminde kullanılan web içeriği hacmi | 570 GB+ metin verisi (Common Crawl tabanlı) | OpenAI teknik raporu, 2023 |
| NYT – OpenAI davasındaki tazminat talebi | 1,8 milyar USD | New York Times vs. OpenAI, 2023 |
| AB Yapay Zeka Yasası (AI Act) yürürlük tarihi | Ağustos 2026 | Avrupa Parlamentosu, 2024 |
| Türkiye’de 5846 sayılı FSEK kapsamındaki yıllık hak ihlali davaları | 1.200+ (tahmin, 2024) | Telif Hakları Derneği, 2024 |
| Küresel yaratıcı endüstri ekonomik büyüklüğü | 2,25 trilyon USD (yıllık) | UNCTAD Yaratıcı Ekonomi Raporu, 2024 |
Sık Sorulan Sorular: Yapay Zeka ve Telif Hakkı
Yapay zeka ile üretilen içerik telif hakkına tabi midir?
Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında telif hakkı, eser üzerinde “yaratıcı emek” sarf eden gerçek kişileri korur. Yapay zekanın ürettiği çıktılar yasal boşlukta kalmakta; mevcut içtihat “komutu veren kullanıcı mı hak sahibidir” sorusuna net yanıt verememektedir. Avrupa’da AB Yapay Zeka Yasası (2026) bu boşluğu kısmen kapatmayı hedefliyor.
Haber içerikleriyle yapay zekanın eğitilmesi yasal mı?
Bu konu uluslararası hukukta tartışmalı. New York Times, OpenAI’ye 2023’te dava açtı; İngiltere Yüksek Mahkemesi ise 2024’te “veri madenciliği için telif istisnası” kararı verdi. Türk hukuku bu konuda henüz içtihat oluşturmamış olsa da Avrupa kararlarının emsal teşkil etmesi bekleniyor.
Türkiye’de dijital telif ihlallerine ne gibi yaptırımlar var?
FSEK’in 71-72. maddeleri kapsamında izinsiz çoğaltma, yayma ve temsil suçları için 1 ila 5 yıl hapis ve adli para cezası öngörülüyor. Medeni hukuk kapsamında ise hak sahipleri maddi ve manevi tazminat talep edebiliyor. Dijital ortamdaki ihlallerde 5651 sayılı kanun da devreye girebilir.
Son güncelleme: 31 Mayıs 2026 | Kaynaklar: Telif Hakları Derneği, AB AI Act (2024), FSEK 5846 sayılı Kanun
