Mehmet Hanifi GÜLEL
Ayran tüketimi her geçen yıl hem iç pazarda hem de ihracatı artış gösteriyor. Türkiye’nin klasik lezzetlerinden biri olan ayran, son yıllarda hem mahallî hem de milletlerarası pazarda tüketimi artan bir eser haline geldi. Üretim ise 1 milyon tona dayandı. Mevlit merasimleri, hasta ziyaretleri, düğünlerde, taziyelerde, bayramlarda, partilerde ve iftar sofralarında daima ulusal içeceğimiz ayranın tüketildiğini belirten Ambalajlı Süt ve Süt Eserleri Sanayicileri Derneği (ASÜD) Başkanı Harun Çallı, “İç ve dış pazardaki artışı, tüketicilerin artan sağlıklı beslenme talebi ve süt ve süt ürünleri endüstrisinin gün geçtikçe modernize olmasıyla açıklayabiliriz.
Ayranın yaygın tüketilmesinin arkasında hem geleneksel hem de besleyici bir içecek olması yatıyor. Yaz aylarında serinletici tesiriyle öne çıkan ayran, birebir vakitte güçlü protein, kalsiyum ve probiyotik içeriği sayesinde sağlıklı beslenme alışkanlıklarına katkı sağlıyor. Sanayicimiz her yaştan tüketicinin beklentisine göre ambalaj ve damak tadına uygun eserler geliştiriyor” dedi.
İhracat çift haneli artıyor
Türkiye’de ayran üretimi 2024 yılında yüzde 12’lik artışla 932 bin tona yükseldiğini aktaran Harun Çallı, üretim ile birlikte ihracatı da yüzde 13,8 artış göstererek 2 milyon 837 bin dolara çıktığını bildirdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2013 yılında ayranı ulusal içeceğimiz olarak takdim etmesinden bu yana üretimin her yıl artış gösterdiğine dikkat çeken Çallı, “O devir 500 bin ton civarı olan ayran üretimimiz bir milyon tona yaklaştı.
Son 4 yıllık üretim rakamlarına baktığımızda ise 2021 yılında ayran üretimi 717 bin ton iken 2022 yılında üretim 776 bin tona, 2023 yılında ise üretim 829 bin tona ve 2024 yılında ise üretimimiz 932 bin tona çıktı. İhracatta ise başta Körfez ve yakın coğrafya ülkeleri olmak üzere Gürcistan, Irak ve Libya’ya ihracatımızda birinci sırada yer alıyor” açıklamasında bulundu.
Tüketim hem sıhhate hem çiftçilere dayanak olacak
Gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında Türkiye’de süt ve süt eserleri tüketiminin maalesef dilek edilen seviyede olmadığına vurgu yapan Çallı, topluca yenen sahur ve iftar yemeklerinde sofralara gazlı içeceklerin yerine, başta ayran olmak üzere, yoğurt, peynir, süt tatlıları üzere daha fazla süt eserlerine yer açılması gerektiğini ifade etti. “Ramazan sofralarında gazlı içecekler yerine süt ve süt eserlerine yer açarak ülke olarak çıkarlı çıkarız” diyen Çallı, şöyle devam etti: “Sütün getireceği sıhhat ve zindelik çiftçinin refahına ve ülkenin kalkınmasına vesile olsun.
Diyetisyenler de ayranın düşük kalorili olması ve tok tutucu özelliği nedeniyle sağlıklı beslenme programlarında yer alması gerektiğini söylüyor. Fast food tüketiminin arttığı günümüzde, bilhassa dışarıda yemek yiyen bireyler için gazlı içeceklere sağlıklı bir alternatif sunuyor. Uzmanlar, ayranın sıhhat üzerindeki olumlu tesirlerini sıklıkla vurguluyor. Süt ve süt eserleri uzmanları, ayranın içeriğindeki probiyotik bakterilerin bağırsak sağlığını desteklediğini ve sindirimi kolaylaştırdığını belirtiyor. Ayrıyeten kalsiyum içeriği sayesinde kemik gelişimi için kıymetli bir kaynak olduğu ifade ediliyor.”
Öte yandan Susurluk Ayranı ve Malatya Semizotlu Acılı ayran coğrafik tescile sahip iki ayran çeşitlerinin bulunduğunu aktaran Çallı, “Karapınar ayranı için ise tescil başvurusu aşamasında bulunuyor. Bize has bu lezzetlerimizin ticarileşmesi, ekonomik pahasının artması için gayret sarf ediyoruz” diye konuştu.
Sağlıklı besin tüketimi artırıyor
Balıkesir Organize Sanayi Bölgesi’nde ayran üretimini büsbütün doğal ve geleneksel yollar olan kara maya metodu ile ürettiklerini kaydeden Özerhisar Ayran’ın üçüncü jenerasyon temsilcisi Efekan Özer, “Türkiye’nin gurme restoranlarına üretim yapıyoruz. Geçtiğimiz yıl 1.5 milyon paket üretimimiz oldu, bu yıl ise amacımız 2.5 milyon paket. Ayranı yoğurttan üretiyor olmamız bizi öteki ayran üreticilerden ayıran en değerli özelliğimiz. 20 farklı vilayette bayi satış ağımız var. Son zamanlarda sağlıklı besin tüketimi bilinci artmasıyla ayran tüketimi de artış gösteriyor” dedi.
Ramazanda kaybettiğiniz suyu ve mineralleri ‘ayran’la giderin
Ayranın yapısı gereği kişiyi tok tutma özelliğine sahip olduğuna dikkat çeken İstinye Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Kısım Lideri Prof. Dr. Elmacıoğlu, “Ayrıca bunu yaparken kişinin ihtiyacı olan vitamin, mineral, protein ve öteki besin ögelerinin de bedene istikrarlı biçimde alınmasına olanak sağlar. Ayran, besin pahası en güçlü içecekler arasındadır. Ayran, düşük laktoz ölçüsü içerdiği için hassas insanlarda şişkinlik sorununa yol açmaz” dedi.
Turistler ayranı sevdi, otel içecekleri ortasında süratle yükseliyor
Ayranın serinletici, lezzetli ve sağlıklı olması özellikleri ile tüketicilerin teveccühünü her gecen gün daha fazla kazandığına değinen Yörükoğlu Yönetim Kurulu Lideri Cihan Bulut, buna paralel olarak tüketimin son yıllarda katlanarak artığını söyledi. Firma olarak, klâsik lezzetleri koruyarak ürettikleri ayranları sadece yerli tüketicilere değil, Antalya bölgesini ve tüm yurdu ziyaret eden yabancı turistlere de sunduklarını ileten Bulut, “Ürünlerimizle ilgili aldığımız olumlu geri dönüşler sonucunda ayran her şey dahil beş yıldızlı otel içecekleri ortasında süratle yükselen trend içecek oldu. Hatta birtakım turistler dönüşlerinde bayilerimizi arayarak toplu alımlar bile yapıyor. Tüketicilere daha farklı lezzetler sunmak ismine klasik kara maya ile hazırlanan ekşi ayran üretimine de başladık” formunda konuştu.
