Ferit PARLAK
Dünya makine ticareti cirosundaki düşüş, güçlü sanayi kollarının hâkim olduğu gelişmiş ülkelerde önemli sorunlar yaratırken, Türkiye’nin makine ihracatı birinci 10 ayda geçtiğimiz yılı yakalayarak 23.3 milyar doları aştı.
Makine ihracatı, yılın birinci 10 ayında ölçü bazında yüzde 4.3 gerilemeyle 3.1 milyon ton olarak gerçekleşti. Bedel bazında ise geçen yılla birebir düzeyde 23.3 milyar doları aştı. Makine ihracatçıları, kg başına ortalama ihracat fiyatlarının 7.5 dolar olarak gerçekleştiği ekim ayında 2.5 milyar dolarlık ihracatı yine aşarak aylık bazda yüzde 4.3 artış yakaladı.
Almanya ve Rusya’ya ihracat gerilerken, ABD’ye artıyor
10 aylık devirde en fazla makine ihracatı yapılan kollar evsel ve endüstriyel soğutma makineleri olurken, onu sırasıyla içten yanmalı motorlar ve aksamı ile inşaat ve madencilik makineleri takip etti. Pompalar ve kompresörler ile traktörler, tarım ve ormancılık makineleri 1 milyar dolarlık eşiği geçen başka kısımlar oldu. İhracat pazarları ortasında %5’lik gerilemeye karşın 3 milyar doları geride bırakan Almanya’nın birinci sırada geldiği bu dönemde, %15.8 düşüş yaşanılan Rusya’nın çabucak akabinde üçüncü sırada, %7.5’lik artışla ABD geldi.
Destekler, niş alanlardaki üretime yoğunlaşmalıyız
DÜNYA’ya makine üretim ve ihracatındaki gelişmeleri değerlendiren Makine İhracatçıları Birliği Lideri Kutlu Karavelioğlu, dünya makine cirosundaki düşüşün, güçlü sanayi kollarının hükümran olduğu gelişmiş ülkelerde büyük problemler yarattığını belirterek “Bugüne kadar bu kutuplaşmalar ortasında yolumuzu daima bulmamızı sağlayan rekabet gücümüzü koruyabilmek için, niş alanlardaki üretim ölçeklerimizi ve teknoloji seviyelerindeki çeşitliliğimizi geliştirmeye her zamankinden fazla eğilmeliyiz. Kamunun yatırım, inovasyon ve sürdürülebilirlik takviyelerini odak kesimlerde daha fonksiyonel hale getirmeliyiz” dedi.
İstihdamda kayıplar yaşanabilir uyarısı
Karavelioğlu, “Makine ihracatında yaşanan ölçü bazındaki gerilemeyi ihracat ünite fiyatlarındaki artışla kompanse ediyoruz. Yurt içi üretim maliyetlerindeki yükselişin bir sonucu olarak gelen bu fiyat düzenlemelerinin alışılmış ki bir sonu var. Maliyetlerin yönetilemez olduğu durumda, istihdamda kayıplar yaşanabilir” diye konuştu. Karavelioğlu, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“2019-2023 ortasında istihdamı %40 üzere yüksek düzeyde bir artış sağlayan dalımızda son 12 ayda istihdam artışı durdu, hatta yüzde 1 düzeyinde de olsa bir azalış gerçekleşti. Tıpkı dört yılda %72 artan makine üretiminin de bu yıl %8 düştüğünü görüyoruz. Rekabet gücümüzü koruyabilmek için trendin süratle kırılması gerekiyor.”
ABD fırsatlar da yaratacak
Tedarik zincirlerindeki yeni kırılmaların, ABD pazarındaki iş birlikleri giderek güçlenen Türkiye için yeni fırsatlar yaratacağına inandıklarına da dikkat çeken Karavelioğlu, “Diğer yanda, ABD ile ticaretinin sınırlanacağı peşinen ilan edilmiş ülkelerin dünyanın geri kalanında ticaret yollarını saptırmak da dahil, çok daha agresif stratejiler geliştireceğini beklemeliyiz. Süreç, duvarlarını örmekte kararsız kalanların lehine gelişmeyecektir” dedi.
Gelişmiş ülkeler üretim kesimlerini müdafaaya kararlı
ABD ve Almanya’daki güçlü sanayi kollarındaki işletmelerin koruma zırhı talep etmelerinin nedenlerinin, sonuçları kadar dikkat çekmediğini belirten Karavelioğlu, “Uluslararası kurum ve kuruluşların iktisadi öngörülerini ve hesaplamalarını neredeyse iki-üç ayda bir güncellemek durumunda kalmaları, klasik usullerin yaşanan değişimleri anlamlandırmaya ve adlandırmaya yetmediğinin bir göstergesi. Endüstriyel dönüşüm süreçlerindeki mevcut kasvet ve zorluklar daha köklü” dedi.
Karavelioğlu, “Dünya makine cirosunda yüzde 2’lik düşüş, alışılmış sanayi kollarının hükümran olduğu gelişmiş ülkelerde çok büyük sorunlar yaratıyor. Almanya’da PMI Endeksi’nin Eylül’de 40,6’ya kadar gerilemesi üzere birçok bilgi, üretim maliyetleri düşük ülkelere kayış konusunda tedirginlik oluşturuyor. ABD’deki seçmen davranışlarında barizleşen bu eğilim; gelişmiş ülkelerin makine, otomotiv ve savunma sanayi üzere üretim sektörlerini muhafazaya kararlı olduklarının bir işareti” diye konuştu.
Trump rüzgarının 3 etkisi
1-Yeniden seçilen Trump global ihracati etkileyecek
ABD’deki seçimlerle birlikte, belirsizliklerinin şimdilik sonlandığına işaret eden Kutlu Karavelioğlu, Trump’ın tekrar Lider olmasının global ihracat üzerine muhtemel tesirleri olacağını, Türkiye’nin de bu rüzgardan olumsuz etkilenebileceğini söyledi.
2-Dezenflasyon eforları akamete uğrayabilir
Karavelioğlu, “Trump’ın ithalata yüksek vergi vaatlerinin global ölçekte korumacılık savaşı başlatacağı, dünya ticaretinde daralmaya yol açacağı açık. Yükselen duvarlar global büyümeyi zayıflatmakla kalmayabilir, üreticileri gaye alacak ek gümrük vergileriyle sonuna gelinememiş dezenflasyon gayretlerini da akamete uğratabilir” dedi.
3-Doların pahalanması olumsuz etkileyecek
Doların euro karşısında pahalanmasının ihracatçıyı olumsuz etkileyecek. Karavelioğlu, “Ana pazarı Avrupa olup ihracatının birçoklarını euroyla, ithalatını ise dolarla yapan bizim üzere kesimler için doların giderek güçlenmesinin kârlılık ve rekabetçilik bakımından negatif tesirleri olacaktır” diye konuştu.
“Tüm dünyadan mal alan Çin bizden almıyor…”
Türkiye’nin yıllık 16 milyar dolarlık makine dış ticaret açığının dörtte üçünün Çin’den geldiğini ve bu durumun giderek daha fazla dikkat çektiğini belirten Karavelioğlu, “Çin tarafından öne sürülen, bu durumun ayrımcı ticari korumacılık olduğuna yönelik itirazı makul bulmuyoruz” dedi.
Karavelioğlu, “Yıllardır, neredeyse hiç mal satamadığımız bu ülkeyle yürüyen tek taraflı ilgiyi, ‘çok istiyorlarsa Hür Ticaret Antlaşması yapalım’ diye eleştiriyoruz. Birinci dokuz ayda Çin makineleri ithalatımız yüzde 8.6’lık bir düşüşe karşın 8.2 milyar dolar olarak gerçekleşti. Almanya’dan yılda 20 milyar dolar kadar, tüm dünyadan 220 milyar doların üzerinde makine ithal eden Çin’e yılda fakat 150 milyon dolarlık makine satabiliyor oluşumuzu dayatıp olağanlaştıran şartlarda bariz güzelleşmeler umut ediyoruz.”
“Kapasite kullanım oranları gerilemiş durumda”
Ticaret Bakanlığı’nın yılın ikinci çeyreğindeki büyümenin yarısının net mal ve hizmet ihracatından geldiğine yönelik vurgusunun değerli olduğunu söz eden Karavelioğlu, “Bakanlığımızın aylık sunumundaki, ihracatın ana belirleyicisi olan dış talepte tarihî ortalamanın altında zayıf bir seyir olduğu tespiti yerinde. Neredeyse tüm iç pazarlarda talep, yatırım ve üretim zayıflamış, kapasite kullanım oranları gerilemiş durumda. Ancak bu durum genel ihracatın ucuzlamasına, paha bazındaki artışın esasen ölçü bazındaki daha büyük artışlarla sağlanabilmesine neden oluyor” dedi.
“Fiyat düzenlemesinin de bir sonu olacak”
Makinede ise durumun daha farklı olduğunu belirten Karavelioğlu, “Miktar bazlı gerilemeyi ihracat ünite fiyatlarındaki artış kompanse ediyor. Yurt içi üretim maliyetlerindeki yükselişin sonucugelen bu fiyat düzenlemelerinin doğal ki sonu var. Maliyetler yönetilemezse, istihdamda kayıplar yaşanabilir” dedi.
