Recep ERÇETİN
Türkiye’nin turizm ve örtüaltı tarım üssü Antalya’da faaliyet gösteren Süral ailesi, otel yatırımlarını yenilenemeye başladı.
Geçen haftasonu Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. Lider Vekili Mehmet Hakan Süral ve Yönetim Kurulu Üyesi Murat Süral’ın davetlisi olarak, Manavgat’ta evvel turizm tesislerini akabinde su ve bira fabrikasını ve bundan sonra da meyve bahçelerini ziyaret ettik. Turizm ve tarımdaki gelişmelere dair müşahede ve sohbet notlarımızdan evvel Süral ailesine ait birkaç bilgi. Bir Yörük beyefendisi olan merhum Süleyman Süral Antalya Manavgat bölgesinde birinci çok yıldızlı otel yatırımlarını yapan birinci girişimcilerden biri.
Atadan kalma yerleri turizm yatırımıyla kıymetlendiren Süleyman Süral, 1987’de birinci otelini açıyor. Daha sonra yıllar içinde üç otel daha yapıyor. Süleyman Bey vefat edince işler için alanda Mehmet ve Murat Süral faaliyet gösterse de anneleri, emekli öğretmen Gülsün Süral, Süral Otelcilik ve Turizm İşletmeleri A.Ş. Başkanı olarak ailenin reisi sıfatıyla işlerin başında bulunuyor.
“Bedava yer verseler bile melek yatırımcı olmam lazım”
Süral ailesi bölgenin kalkınması için birçok alanda faaliyet gösteriyor. Ancak evvel turizm. Yıllar yıllar evvel yapılan oteller artık eskidiği için yenileme yatırımlarına başlanmış. Kredi faizlerinin çok yüksek olduğu ortamda yeni yatırım yürek işi.
Mehmet Süral’a sordum: “Otellerin birinci yapıldığı periyotları düşününce. O günkü yatırımların geri dönüş mühleti ile bugün yapılan yatırımların geri dönüş müddetinde nasıl bir değişim oldu?” Mehmet Süral anlattı: “Oteller artık kârlı olmadığı için yeni yatırım yapmıyorduk. Daha sonra yenileme kararı aldık. Ve birinci yenilemeyi yaptık. Böylelikle en üst kademe LEED sertifikalı otelimiz oldu.
Sürdürülebilir turizm için yenilemelere başladık. 80’lerde birinci oteller yapıldığında yatırımın geri dönüş mühleti 2-3 yıl kadardı. Çok çıkarlı bir işti. Yıllar içinde 7-8 yıla, şimdilerde de 12 yılı aşan bir geri dönüş müddetine ulaştı. Zira düzgün giden bir 12 yıl görmek mümkün değil. Elbette büyük yatırımlar yapıp yeterli kar elde edip yeni büyük yatırımlar yapanlar da var. Ancak şu anda bir yer gösterseniz ve otel yatırımı yap deseniz; benim bunun için melek yatırımcı olmam lazım.”
“O günün garsonu bugünün müdüründen daha donanımlıydı”
Toplam dört otelde binden fazla yatak kapasitesine sahip olduklarını aktaran Mehmet Süral, turizmin her şey dahil sisteme geçişi konusunda da şunları söyledi: “1999’a kadar yarı pansiyonlar vardı. Süreç 95’lerde başladı. Her şey dahil sistemi satı cazibesi getirdi. Kimi tesisler 2-3 çocuğu parasız yapıp, çocuk yaşını büyüttüler.
Maliyetler de böylelikle yükseldi. Alakartlarda ek satışlar vardı. Yabancı lisan bilen garson vardı. Turist cebine parasını koyup gelirdi. Her şey dahille kalite olayı bitti. Konuk cebinde para taşımadığı için ek satış bitti, bahşiş de bittiği için işçi kalitesi düştü. Kimi yatırımcıların alakart gayreti sayesinde kaliteli işçi tekrar aranır hale geldi. O devirlerin bir garsonu bugünün bir otel müdüründen daha donanımlı idi.”
“Maliyet artarken kur düşük kalınca kârlılık eridi”
Turizm döneminin güzel geçtiğini lakin maliyetlerin yükselmeye devam ettiğini anlatan Süral, “Fiyatlarımızı euro bazında yüzde 30 artırmamıza ve doluluk amaçlarımızı tutturmamıza karşın brüt kârlılığımız kurlar nedeniyle düşük. Yüzde 30’lardan yüzde 18’e geriledi. Bu oranlar bizim şimdiye kadar gördüğümüz en düşük kârlılık oranı. Fiyatlar yüzünden yurt dışındaki acentalar artık Türkiye’yi cazip olarak görmüyor.
Yabancı acentalar Türkiye›nin karşısına Mısır üzere ülkeleri koymaya başladılar» diye konuştu. Mehmet Süral’a artan maliyetler ve fiyatlar yüzünden bilhassa Rus konukların şikayetlerini sorduğumda, “Ruslar, Avrupa ülkelerine uçamıyorlar. İspanya, Dubai, Gürcistan, Mısır’a ve bize geliyorlar. Rusya o kadar büyük ki bu bir halde tolere ediyor. Bu rahatladığı vakit ne yapacağız?” sözlerini kullandı.
“Bardak su hijyenik değil, İtalyan markası için deniz şart”
Murat Süral tarım dışında su ve bira üretimi ile de ilgileniyor. Ülkemizdeki en yaygın bira markasını beğenmeyen Murat Süral, bu işe şişe su satmaya başladıktan sonra girdiklerini lisana getirdi. Su üretimi başlayınca merhum Süleyman Süral’a Almanlar, bu kaliteli sudan bira üretmesini önermişler. Böylelikle Perge birası ortaya çıkmış. Su üretiminin kıssası ise daha öbür. Bölgede otel yatırımları artınca turizm tesislerine şişelenmiş su tedarik etmek gerekiyor.
O devir bölgede yalnızca iki su markası var. Onların da kapasitesi aşikâr. Hatta bir periyot su biradan değerli hale gelmiş. Bir de su kelam konusu olunca uzaktan nakliye akıl işi değil. Zira fiyatı çok etkiliyor. Merhum Süleyman Süral, arkadaşı vasıtasıyla keşfettiği su kaynağı için merhum Sakıp Sabancı ile bile görüşüyor. Sakıp ağa ona bu işe girmesini tavsiye ediyor. Böylelikle Süral Su kuruluyor. Süral Su 7.7 ph bedeline sahip. Su değerli zira doğal kaynak suyu yerine şişelerde bizlere artık kuyu suyu içiriyorlar.
Arıtmadan, kontrolden geçmiş her pak su içilir lakin sıkıntı şu: Doğal kaynak suyu fiyatına vatandaşa kuyu suyu içirmek ne kadar ahlaklı bir iş? İşte Murat Süral bu durumdan rahatsız ve sitemini şu sözlerle lisana getiriyor: “Doğal kaynak yetmeyince suyu kazıp arıtma yapıp kaynak suyu diye satıyorlar. Hatta dünya çapında ünlü olan bir su markası var. Onun için biz bir hesap yaptık. Satılan her şişenin o bölgeden çıkan kaynak su olması için deniz lazım. Biz bardak su işine de girmedik. Zira hijyenik değil. Dolumda hava ile temas var.”
“Alman marketlere Antalya’dan domates tedarik ediyoruz”
Murat Süral. Mehmet Süral’ın kardeşi. Mehmet Bey otel yatırımları ile Murat Bey ise içecek ve tarım yatırımları ile konuştu. Birinci tarım yatırımına merhum Süleyman Süral bir hobi olarak başlamış. Vakitle ölçek büyümüş. Murat Süral ülke olarak tarımda berbata gittiğimizi söyledi. Alman Lidl marketlerine ihracat yapan bir diğer firma eliyle domates tedarik ettiklerini belirten Murat Süral, son periyotta adeta moda olan avokadoya ait ise, şu bilgileri verdi: “Avakadonun ana vatanı Meksika, Peru. Oradaki eserleri ABD çekti. Çin de Japonya’yı takip ettiği için avokadoya talep arttı. Suşi de kullanılmaya başlayınca olan oldu. Dışı pütürlü olanlar rafta fazla dayandığı için talep var. İnternetten satışa girmek istiyoruz.”
İşçi meselesini taşeronla çözüyorlar
Manavgat’ta evvel limon bahçesi akabinde muz ve karpuz serası sonra da nar bahçelerini gezdik. Limon ve muzda hasada denk geldik. Tarımda emekçi ıstırabı olduğu için üreticiden eserlerini alanlar kendi taşeron çalışanları ile toplama ve yükleme yapıyorlar. Burada çok sayıda yabancı emekçinin çalıştığını gözlemledik. Bu noktada gazeteci Meliha Okur şu soruyu gündeme attı: “Büyük zincirler, besin kümeleri bu eserleri ‘akıllı ve sürdürülebilir tarım’ olarak sunuyor. Lakin yabancı emekçinin çalışma müsaadesi, garantisi var mı?
