İş Dünyası ve Sürdürülebilir Kalkınma Derneği (SKD Türkiye) kentsel dönüşüm, sarsıntı ve öbür afetlerde oluşan yıkıntı atıklarının idaresi konusunda özel bölüm, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının (STK) katkılarıyla bir rehber hazırladı.
SKD Türkiye Yönetim Kurulu Lideri Ediz Günsel, rehberin, yıkıntı atıklarından oluşabilecek sıhhat, etraf ve güvenlik risklerine karşı kıymetli bir yol haritası sunduğunu belirtti ve Türkiye’deki kentlerde kentsel dönüşümden beklenen atık ölçüsünün da hesaplandığını anlattı.
Dünya çapında meydana gelmiş en vahim zelzele enkazı
“6 Şubat (2023) zelzelelerinin akabinde oluşan enkaz ölçüsü, dünya çapında meydana gelen zelzeleler ortasında bugüne kadar oluşmuş en vahim olanı.Bu atığın hakikat yönetilmemesi uzun yıllar sürecek etraf kirliliği, sıhhat meseleleri ve ekonomik kayıpları da beraberinde getirir. Yaşanan bu felaket, ülkemizde atık idaresi, afet öncesinde ve sonrasında yapılması gerekenlerin belirlenmesi, afetlere güçlü ve hazırlıklı olunması için kapsamlı bir idare planına muhtaçlık duyulduğunu ortaya koydu” diyen Günsel, 200 milyon ton atığın sadece yapısal atık olmadığına dikkati çekti:
“Çevreye ve sıhhate ziyan veren asbest üzere atıklar da toprağa karıştı. Türkiye, dünyada zelzele riski en yüksek 5 ülkeden biri. Anadolu topraklarının yüzde 66’sı birinci ve ikinci dereceden sarsıntı riski taşıyor. Nüfusumuzun yaklaşık yüzde 75’i zelzeleyle iç içe bir yerde yaşıyor. İstanbul’da şiddeti en az 6,5 ve üstünde olacak bir zelzelede konutların yaklaşık yüzde 22’si etkilenecek ve 25 milyon ton atık oluşacak. Bu atıkların geri dönüşümü için gereksinim olan meblağ ise milyarlarca dolar. Kahramanmaraş merkezli zelzelelerde 110 milyar dolar düzeylerinde finansmana muhtaçlık duyuldu” değerlendirmesinde bulundu.
Günsel, afetler sonrası ortaya çıkacak atığın nasıl depolanıp dönüşeceği noktasında belediyelerin, şirketlerin ve kamunun birlikte çalışması gerektiğini, şu an için bu hususta geri dönüşüm tesisinin bulunmadığını, bu tesislerin öncelikli olarak birinci derece sarsıntı riski olan bölgelere kurulması gerektiğini kelamlarına ekledi.
Depremde pert olan 750 bin araç iktisada kazandırılmalıydı
İTÜ Etraf Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erdem Görgün: “Mevcut teknolojiyi çok âlâ entegre edebilirsek ve siyaset eksiklerini tamamlayıp yol haritamızı hukuksal çerçevede çizebilirsek 4-5 yıl içinde bu atıkları toplayıp tabiata ziyan vermesini engelleyebiliriz” dedi.
Prof. Dr. Görgün, deprem bölgesindeki atıkların içinde dokuma, ahşap, beton, demir ve kimyasal atıklar bulunduğunu aktaran Görgün, “Ekosistemdeki tahribatı önlemek için sarsıntı bölgesini temizlememiz lazım. Zelzelede 750 bin araç pert oldu. Bu araçların döngüsel iktisada kazandırılması gerekiyordu. Lakin şu anda ne olduğunu bilmiyoruz. diye konuştu.
Prof. Dr. Görgün, felaket başa gelmeden evvel ulusal yıkıntı atığı siyasetinin belirlenmesi ve risk idaresi yapılması gerektiğine işaret ederek, sarsıntıya sağlam ve hareketli taşınabilir geri dönüşüm tesisleri kurulması tavsiyesinde bulundu. Bu tesislerin maliyetlerinin kapasitesine nazaran değişiklik göstermekle birlikte 5-10 milyon dolar civarında kurulduğunu aktaran Görgün, “Bizim emelimiz farkındalık yaratmaktı. Rehberle, yıkıntı atığının oluşumunun önlenmesinden başlayıp yıkıntı oluştuktan sonra bunun tabiata geri kazandırılmasına kadar tüm döngünün tahlilini yaptık.” dedi.
Raporun sonucunda, mevzuatta düzenleme yapılması, seçici yıkım rehberi hazırlanması, bilgi tabanı oluşturulması, pazarın yönlendirilmesi üzere bir dizi teklif geliştirdiklerini vurgulayan Görgün, yıkıntı atıklarının atık değil, inşaat dalı için değerli bir ham husus olduğunu kaydetti.
