AFAD Sarsıntı ve Risk Azaltma Genel Müdürü Orhan Tatar, İstanbul’da muhtemel bir zelzele riskine karşı soruları yanıtladı. Tatar, 6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli sarsıntılardan ders çıkarılması gerektiğini vurgulayarak, İstanbul’da birçok projeyi hayata geçirdiklerini belirtti.
Geçmişte meydana gelen sarsıntıların belirlenmesi ve tarihlenmesinde kullanılan paleosismoloji çalışmalarına değinen Tatar, “Bugün dünyanın en büyük paleosismoloji projesini yürütüyoruz” dedi.
İstanbul sarsıntısının vakti ve büyüklüğüne ait tahminler
Bazı uzmanların İstanbul’da mümkün bir zelzelenin vakti ve büyüklüğüne dair yaptığı iddialara ait Tatar, “Tabii ki yaşadığımız en büyük zorluklardan bir tanesi de bu aslında. Bu cins çalışmalarda sağlıklı ve emniyetli bilimsel bilgi çok ehemmiyet taşıyor. Şayet elinizde sağlıklı, net bilgi olmadan konuşursanız sırf endişe salarsınız” değerlendirmesinde bulundu.
Tatar, Marmara’da mümkün bir sarsıntıya yönelik memleketler arası projeler ve kurumsal kapasiteyle birçok sarsıntı müşahede istasyonu kurduklarını ve bölgenin çeşitli sensörlerle daima izlendiğini bildirdi. Tatar, bu dataların anlık değerlendirildiğini ve buna yönelik akademik dayanak aldıklarını söz etti.
Yapay zeka ile ön hasar ve kayıp tahmini
Deprem risklerinin değerlendirilmesinde yapay zeka kullanımına değinen Tatar, “Yapay zeka artık hayatımızın her alanına girdi. Bu nedenle dikkatli olsak da kullanmak zorundayız” sözlerini kullandı.
AFAD Zelzele Ön Hasar ve Kayıp Kestirimi Sistemi‘nde (AFAD-RED) yapay zekadan yararlanıldığına dikkati çeken Tatar, bu yazılımın zelzeleye ait hasar ve kayıp varsayımı yapabildiğini söyledi.
Tatar, “AFAD-RED sistemi ile üretilen raporlar size kestirimi olarak kaç can kaybı yaşanacağını, yaralı sayısını, hasarlarla ilgili bilgileri, kritik üst yapıların, alt yapıların ayakta kalıp kalmamış olabileceğini öngörebiliyor” diye konuştu.
AFAD-RED uygulaması aracılığıyla senaryo zelzeleleri oluşturup vilayetlere göndererek tatbikatlar yaptıklarını anlatan Tatar, yapay zekanın müdahale ve güzelleştirme süreçlerinde otomatik talimatlar ve kaynak idaresi sağlayacak biçimde entegre edilmesini hedeflediklerini kaydetti.
Erken ikaz sistemleri
Japonya’da sarsıntılar sonrası hoparlörler ve anons sistemleri aracılığıyla yapılan ihtarlara ait ise Tatar, bu tıp erken ihtar sistemlerinin dünya genelinde hudutlu sayıda ülkede uygulandığını ve Türkiye’de de emsal sistemlerin kullanılabileceğini belirtti.
Tatar, 6 Şubat sarsıntılarının akabinde yeni teknolojiler geliştirilmesi gerektiğini lisana getirerek, bu süreçte teknolojik inşaat teknikleri ve sosyolojik hazırlıkların değerine dikkati çekti.
Orhan Tatar, Nepal’de 25 Nisan 2015’teki sarsıntıdan evvel cep telefon sınırlarında sismik aktivite nedeniyle kesinti yaşandığını tabir etti. Bu çeşit sismik olayların sarsıntısı evvelden tespit etmek için kullanılıp kullanılamayacağı sorusuna karşılık Tatar, “Depremin kesin vaktini ve yerini varsayım etmek mümkün değil. Lakin büyük bir zelzele öncesinde yer kabuğunda birtakım fizikî değişiklikler olabilir. Nepal örneğinde de bu cins datalara dayanarak birtakım sonuçlar elde edilmiştir” karşılığını verdi.
“Farkındalığı artırmak çok önemli”
Tatar, İstanbul’da meydana gelecek bir zelzelede sirenlerin devreye girip girmeyeceğine ait, bu bahiste farkındalığın artırılması gerektiğini ve kullanıldığı vakit bu stil ikaz sistemlerinin paniğe neden olabileceğini söyledi.
Tatar, “Bunun acı örneklerini yaşadık. Yani hala dün üzere aklımda benim. İzmir zelzelesinde dahi, 2022 Ekim ayında yaşadığımız İzmir sarsıntısında, sonrasında yaşadığımız birkaç küçük, 4,5-5 büyüklüğündeki, bu aralıktaki zelzelelerde bile ne yazık ki bulunduğu yerin 2. katından atlayıp da ömrünü yitiren arkadaşlarımız, öğrencilerimiz var” biçiminde konuştu.
İstanbul’dan göç
İstanbul’dan diğer kentlere göç eden vatandaşların endişelerinden bahseden Tatar, bu korkuların tehlikeli olduğunu ve doğru bir afet hazırlığı yapılması gerektiğini vurguladı.
Tatar, “Sadece Marmara değil bütün Türkiye’yi hep beraber bu tür doğal afetlere karşı hazırlamak zorundayız” dedi.
Farkındalık olmadan afetlere hazırlanmanın mümkün olmadığına dikkati çeken Tatar, İstanbul’da bazı binalarda site sakinlerinin izin vermemesi üzerine deprem riskine karşı ücretsiz sunulan hızlı tarama ile bina testinin yapılamadığını kaydetti.
Tatar, korkunun sorunları çözmeyeceğini ve riskleri iyi değerlendirerek güvenli yaşam kültürünün oluşturulması gerektiğini vurguladı. Tatar, “Yani deprem olacak mı, deprem nerede olacak mı diye soru sormanın hiçbir anlamı yok. Ülkemizde bu gerçekle yaşamak zorundayız” ifadelerini kullandı.
İstanbul ve Marmara Bölgesi için yürütülen kentsel dönüşüm süreçlerinin önemine değinen Tatar, bu süreçlerin desteklenmesi gerektiğini belirtti. Özellikle 6 Şubat depremlerinde TOKİ tarafından yapılan binaların sağlamlığının gurur verici olduğunu dile getirdi.
Depreme hazırlık çalışmaları
Tatar, İstanbul ve çevresindeki yapay zeka simülasyonlarının ardından ulaşım sorunları ve afet yönetimi konusunda ne tür adımlar atıldığını anlattı. Orhan Tatar, şu ifadelere yer verdi:
“AFAD sürekli bunu çalışıyor. Bu olayların afete dönüşmemesi için de bir kere öncelikle risk azaltma odaklı bir anlayışa sahip olmanız gerekiyor. Bu anlayışta sadece vatandaş değil, belediyelerimiz, yerel yönetimlerimiz, STK’larımız, üniversitelerimiz, kurumlarımızın hepsinin bu anlayışa sahip olması gerekiyor.”
Marmara’nın sanayi açısından kritik bir bölge olduğunu belirten Tatar, “Marmara’da çok büyük bir sanayi var biliyorsunuz. Sadece ülkemizi değil, bütün dünyayı besleyen bir bölge orası. Özellikle depreme hazırlık anlamında bu kadar geniş bir sanayinin olduğu bölgede bizim önemsediğimiz konulardan bir tanesi de olası bir afet durumunda bölgedeki sanayi tesislerinin ayakta kalabilmesi” dedi.
AFAD’ın Marmara Bölgesi’nde iş sürekliliği planları hazırladığını vurgulayan Tatar, “Bu anlamda iş sürekliği plan dediğimiz şey, bir bölgede bir afet olduğunda o bölgedeki bütün sanayi tesislerinin üretiminin kesintiye uğramadan devam edebilmesini sağlayacak planlamaların yapılması” şeklindeki değerlendirmesini paylaştı.
Tatar ayrıca Marmara Afet Risklerini Azaltma Daire Başkanlığının kurulduğunu ve bu birimin İstanbul’da aktif olarak çalıştığını sözlerine ekledi.
