Mehmet Hanifi GÜLEL
Türkiye çeltik üretiminde 2022 sayılarıyla yüzde 75.4 oranında kendi kendine yeterliliği sahip bir ülke. Fakat üretilen tiplerin yüzde 70’i pilav imaline uygun olmadığı için piyasada fiyat ve tüketim dengesizliği oluşuyor. Üretilen cinslerin pilav için uygun olmaması nedeniyle tüketicinin piyasada arzı kısıtlı olan baldo pirince yöneldiğini belirten kesim temsilcileri, bu durumun da birtakım tiplerde fiyat artışına yol açtığına işaret ediyorlar.
Temsilciler, pirinçte fiyat hareketliliği yaşanmaması için çiftçilerin pilav yapan cinslerin ekimi konusunda yönlendirilmesi ve desteklenmesi gerektiğini vurguluyorlar. Bu yıl piyasada baldo ve Osmancık üzere kimi çeşitlerin ortasında yaşanan fiyat farklılığı bilhassa bunu ispatlar nitelikte. Üretimi az olan baldo pirincin fiyatı, son periyotta artışını sürdürerek 30 gram ve üstü işlenmemiş (natural) eserlerin kilogramı 62 liraya yükseldi. Osmancık tiplerinde ise kilogram fiyatı 45 liraya kadar çıktı.
İyi pilav yapılamayan pirinçlerin fiyatı ise 40 lira civarında yer alıyor. Öte yandan üreticilerin elinde eser tuttuğu tarafında de savlar ortaya atılıyor. Buna nazaran, üreticiler, ellerinde bulunan baldo üzere iri taneli ve âlâ pilav yapan eserlerin fiyatının daha da yükseleceği beklentisiyle piyasaya arzını ağırdan alıyor. Bu durum da âlâ pilav yapan eserlerin fiyatının artmasına yol açıyor.
Kişi başı tüketim 8 kiloya geriledi
Türkiye’nin damak alışkanlığının uzun pirinci kabul etmediği için tüketimin çok az olduğuna dikkat çeken kesim temsilcileri, geçen yıl yurt dışından pilav yapılamayan 514 bin tondan fazla pirincin getirildiğini aktarıyorlar. Kelam konusu eserlerin piyasada yavaş tüketildiği ve önümüzdeki yıla da devredileceği belirtiliyor. Pazarda güzel pilav yapılan eserlerin olmaması kişi başı tüketime de yansıyor.
2023 yılı piyasa varsayımı sayılarına nazaran kişi başı tüketim 8 kilogramlarda. Kişi başı tüketimin son 5 yılda 1.5 kilogram gerileme gösterdiği görülüyor. Temsilciler, piyasada güzel pilav yapılan pirinçlerin ortasına, pilav yapılmayan eserlerin karıştırılmasıyla tüketicinin tüketimden uzaklaşmasına neden olduğunu söylerken, piyasadaki eserlerin yüzde 80’inde tüketicinin yanıltılarak satış yapıldığı sav ediliyor.
Ekim mayısta başlayacak, yeterli cinsler teşvik edilmeli
Türkiye’de çeltik ekiminin mayıs ayının birinci haftasında başlayacağını aktaran bölüm temsilcileri, çiftçinin randıman olarak yüksek cinslerin yerine, daha yeterli pilav yapan cinslerin ekimine yönlendirmesinin kıymetli olduğunu belirtiyorlar. Bu mevzuda devletin çiftçilere tohum dayanağının yanı sıra alım yaparken de öbür cinslere nazaran farklı bir alım fiyatının uygulamasının üretimin artmasında tesirli olacağı aktarılıyor. Üretimde kullanılan tohumların yüzde 80’ininden fazlasının sertifikalı olduğunu bildiren temsilciler, bu istikamette atılacak adımlarla en geç iki yıl içinde büsbütün yeterli pilav yapan çeşitlerin üretiminin mümkün olduğunu vurguluyorlar.
